जोडीदार व्हिसासाठी विवाह प्रमाणपत्र - अपोस्टिल आणि दूतावास काय तपासतात

जोडीदार व्हिसासाठी विवाह प्रमाणपत्र: अपोस्टिल कधी लागते, राज्य व परराष्ट्र मंत्रालयाची प्रक्रिया, अमेरिका, यूके, कॅनडा, ऑस्ट्रेलिया काय तपासतात.

२० ऑक्टोबर, २०२६७ मिनिट वाचन

Raj Patil · संस्थापक, विवाह स्वप्न

राज पाटील हे विवाह स्वप्नचे संस्थापक आहेत. ते स्थळ जुळवणी, प्रभावी मॅट्रिमोनी प्रोफाइल आणि महाराष्ट्रीय विवाह परंपरांविषयी लिहितात.

Read this article in English

परदेशात जोडीदार व्हिसासाठी नोंदणी झालेले महाराष्ट्राचे विवाह प्रमाणपत्र हा मुख्य कागद असतो, पण केवळ त्यावर काम भागत नाही. त्यावर अपोस्टिल लागेल की नाही, हे कोणत्या देशासाठी आणि कोणत्या कामासाठी ते वापरायचे आहे यावर ठरते. अपोस्टिल लागणार असेल तर आधी महाराष्ट्र शासन प्रमाणपत्र प्रमाणित करते आणि मग परराष्ट्र मंत्रालय (एमईए) अपोस्टिल देते. अमेरिका, यूके, कॅनडा आणि ऑस्ट्रेलियाचे व्हिसा अधिकारी प्रमाणपत्राच्या पलीकडेही पाहतात. लग्न खरे असल्याचे पुरावे आणि नावे, तारखा व भाषांतर सगळीकडे जुळणारी कागदपत्रे त्यांना हवी असतात.

प्रमाणपत्र कसे तयार ठेवायचे, अपोस्टिलची प्रक्रिया कशी चालते, चार प्रमुख देश काय तपासतात आणि कोणत्या चुकांमुळे फाईल अडते किंवा नाकारली जाते, हे या लेखात दिले आहे. स्थलांतराचे नियम वारंवार बदलतात. खालील अधिकृत दुवे अंतिम माना आणि हा लेख फक्त दिशादर्शक म्हणून वापरा.

पहिली पायरी: योग्य विवाह प्रमाणपत्र

सगळा पाया म्हणजे नीट नोंदणी झालेले लग्न. महाराष्ट्रात धार्मिक विधीने झालेल्या लग्नांची नोंदणी महाराष्ट्र विवाह मंडळांचे विनियमन व विवाह नोंदणी अधिनियम, १९९८ अंतर्गत स्थानिक विवाह निबंधकाकडे होते. रजिस्टर लग्नाचे प्रमाणपत्र विशेष विवाह कायदा, १९५४ खाली विवाह अधिकारी देतात. दोन्ही मार्ग आमच्या महाराष्ट्रात विवाह नोंदणी या लेखात सविस्तर दिले आहेत.

पुढे जाण्याआधी प्रमाणपत्र ओळ-न्-ओळ तपासा:

नावे पासपोर्टप्रमाणेच. प्रमाणपत्रावर "स्नेहल प्रकाश जाधव" आणि पासपोर्टवर "स्नेहल जाधव" असा फरक असला की प्रश्न विचारले जातात. लग्नानंतर आडनाव बदलले असेल तर जुने व नवे नाव जोडणारा कागद फाईलमध्ये हवा.
जन्मतारखा आणि लग्नाची तारीख फाईलमधील इतर सगळ्या कागदांशी जुळायला हव्यात.
भाषा. महाराष्ट्रातील अनेक प्रमाणपत्रे अंशतः किंवा पूर्णपणे मराठीत असतात. इंग्रजीत नसलेल्या प्रत्येक कागदाचे इंग्रजी भाषांतर अमेरिका, यूके, कॅनडा आणि ऑस्ट्रेलिया चौघेही मागतात. भाषांतर कोणी प्रमाणित करावे याचे प्रत्येकाचे नियम वेगळे आहेत.
जादा प्रती. निबंधकाकडून जादा प्रमाणित प्रती घ्या आणि स्कॅन जपून ठेवा. एक व्हिसासाठी, एक अपोस्टिलसाठी आणि एक पुढच्या कामांसाठी लागू शकते.

अपोस्टिल की अटेस्टेशन: तुम्हाला कोणते लागेल?

अपोस्टिल म्हणजे सार्वजनिक कागदपत्रावर जोडले जाणारे एक प्रमाणपत्र. ते असले की १९६१ च्या हेग अपोस्टिल करारातील इतर देश तो कागद स्वीकारतात. भारत या कराराचा सदस्य आहे, तसेच अमेरिका, युनायटेड किंगडम, कॅनडा आणि ऑस्ट्रेलियाही आहेत. या देशांसाठी अपोस्टिलमुळे दूतावासाकडून प्रमाणीकरणाची जुनी साखळी लागत नाही.

कराराचे सदस्य नसलेले देश, त्यात काही आखाती देशही आहेत, अजूनही अटेस्टेशन मागतात. आधी परराष्ट्र मंत्रालय कागद प्रमाणित करते आणि मग त्या देशाचा दूतावास त्यावर शिक्का देतो. तुम्ही "यूएईसाठी मॅरेज सर्टिफिकेट अटेस्टेशन" शोधत असाल, तर तुमचा मार्ग हा आहे, अपोस्टिल नाही.

अमेरिका, यूके, कॅनडा किंवा ऑस्ट्रेलियाच्या जोडीदार व्हिसाला अपोस्टिल लागते का? या चार देशांच्या ज्या अधिकृत जोडीदार व्हिसा पानांची आम्ही तपासणी केली, त्यांपैकी एकाही पानावर अपोस्टिल ही नेहमीची अट म्हणून दिलेली नाही. प्रमाणपत्र परदेशात इतर कामांसाठी वापरायचे असेल तेव्हा अपोस्टिल जास्त वेळा लागते. उदाहरणार्थ, तिथल्या नागरी नोंदणी कार्यालयात लग्नाची नोंद, तिथे नावातील बदल, किंवा ज्या देशांच्या यादीत ते मागितले आहे अशा देशांचा व्हिसा. कोणालाही पैसे देण्याआधी तुमची नेमकी यादी वाचा. व्हिसाला कधीच न लागणाऱ्या अपोस्टिलवर अनेक कुटुंबे उगाच खर्च करतात.

महाराष्ट्राच्या विवाह प्रमाणपत्राला अपोस्टिल कसे घ्यावे

अपोस्टिल परराष्ट्र मंत्रालयाचा कॉन्सुलर, पासपोर्ट व व्हिसा विभाग देतो. ज्या राज्याने कागद दिला त्या राज्याने त्याची पडताळणी केल्यानंतरच मंत्रालय अपोस्टिल देते. त्यामुळे प्रक्रिया दोन टप्प्यांत होते.

राज्य शासनाकडून प्रमाणीकरण. प्रमाणपत्रावर नाव असलेल्या निबंधकाने किंवा विवाह अधिकाऱ्यानेच ते दिले आहे, याची पडताळणी आधी महाराष्ट्र शासन करते. विवाह प्रमाणपत्रासारख्या वैयक्तिक कागदपत्रांसाठी हे काम परराष्ट्र मंत्रालयाच्या अपोस्टिल पानावर महाराष्ट्रासाठी नमूद केलेला राज्य शासनाचा विभाग करतो. कार्यालये, खिडक्या आणि भेटीच्या पद्धती अधूनमधून बदलतात, म्हणून मुंबईला जाण्याआधी सध्याचे कार्यालय त्या पानावर तपासा.
परराष्ट्र मंत्रालयाचे अपोस्टिल. राज्याने पडताळलेले प्रमाणपत्र मंत्रालयाच्या खिडकीवर किंवा मंत्रालयाने काही शहरांत अधिकृत केलेल्या संकलन एजन्सीमार्फत द्या. अपोस्टिल त्याच कागदावर लावले जाते.

काही व्यावहारिक नियम:

फक्त मंत्रालयाच्या संकेतस्थळावर नाव असलेल्या एजन्सीच वापरा. "दोन दिवसांत अपोस्टिल" अशा जाहिराती करणारे अनेक खासगी एजंट असतात. काही खरे मध्यस्थ असतात, काही नसतात, आणि तुम्ही त्यांच्या हाती मूळ शासकीय कागद देत असता.
शुल्काची फोड लेखी मागा. मंत्रालयाचे स्वतःचे शुल्क, संकलन एजन्सीचे सेवा शुल्क आणि कुरिअरचा खर्च हे वेगवेगळे असतात.
योग्य कागदावर अपोस्टिल घ्या. अपोस्टिल ज्या कागदावर लावले जाते त्याच कागदाला प्रमाणित करते. परदेशी कार्यालयाला भाषांतरावरही अपोस्टिल हवे असेल, तर भाषांतर आधी कसे प्रमाणित करायचे ते विचारून घ्या.

कोणता देश जोडीदार व्हिसासाठी काय पाहतो

खालील माहिती मुद्दाम ढोबळ ठेवली आहे आणि ऑक्टोबर २०२६ मध्ये अधिकृत पानांवर तपासली आहे. शुल्क, उत्पन्नाची मर्यादा आणि लागणारा वेळ बदलत असतो. अर्ज करण्याआधी तुमच्या देशाचा अधिकृत दुवा नक्की पाहा.

अमेरिका

अमेरिकन नागरिक किंवा ग्रीन कार्डधारक यूएससीआयएसकडे फॉर्म I-130 दाखल करतात. यूएससीआयएस नागरी विवाह प्रमाणपत्राची प्रत, दोघांपैकी कोणाचे आधी लग्न झाले असल्यास ते संपल्याचा पुरावा आणि नावातील प्रत्येक कायदेशीर बदलाचा पुरावा मागते. लग्न खरे (bona fide) असल्याचा पुरावाही लागतो: संयुक्त मालमत्ता किंवा एकत्र भाड्याचा करार, एकत्रित आर्थिक व्यवहार, दोघांची मुले, किंवा हे लग्न जवळून ओळखणाऱ्या व्यक्तींची प्रतिज्ञापत्रे. परभाषेतील कागदांसोबत भाषांतरकाराच्या प्रमाणपत्रासह पूर्ण इंग्रजी भाषांतर हवे. जोडीदाराला कायम निवास मिळेल तेव्हा लग्नाला दोन वर्षे पूर्ण झाली नसतील तर तो निवास सशर्त असतो, आणि अटी काढण्यासाठी नंतर दोघांना मिळून अर्ज करावा लागतो. अधिकृत पान: USCIS, bring a spouse to live in the US

युनायटेड किंगडम

जोडीदार म्हणून फॅमिली व्हिसासाठी तुमचे लग्न यूकेमध्ये मान्य असायला हवे आणि दोघांचा यूकेमध्ये कायमस्वरूपी एकत्र राहण्याचा इरादा असायला हवा. आर्थिक अटही आहे: बहुतेक नव्या अर्जदारांना दोघांचे मिळून किमान वार्षिक £२९,००० उत्पन्न दाखवावे लागते. इंग्रजी भाषेची अटही आहे. यूकेबाहेरून केलेल्या अर्जावर सहसा १२ आठवड्यांत निर्णय येतो. अधिकृत पान: GOV.UK, family visa: apply as a partner or spouse

कॅनडा

कॅनडाचे नागरिक किंवा कायम रहिवासी आपल्याशी कायदेशीर लग्न झालेल्या जोडीदाराला प्रायोजित करू शकतात. नाते खरे असायला हवे, फक्त कायम निवासासाठी जोडलेले नसावे. प्रायोजकालाही स्वतःच्या पात्रतेच्या अटी पूर्ण कराव्या लागतात. लग्नाचे आणि नात्याचे कोणते पुरावे हवेत ते आयआरसीसीच्या अर्जासोबतच्या कागदपत्र यादीत दिलेले असते. अधिकृत पान: IRCC, sponsor your spouse, partner or children

ऑस्ट्रेलिया

पार्टनर व्हिसा ऑस्ट्रेलियाबाहेरून अर्ज केल्यास सबक्लास ३०९/१०० आणि देशातूनच अर्ज केल्यास ८२०/८०१ असतो. विवाहित जोडप्यासाठी गृह विभाग (Department of Home Affairs) हे पाहतो: इतर सर्वांना वगळून विवाहित जोडपे म्हणून एकत्र आयुष्याची परस्पर बांधिलकी, नाते खरे व चालू असणे, आणि दोघे एकत्र राहत असणे किंवा कायमचे वेगळे राहत नसणे. अधिकृत पान: Home Affairs, partner visa (offshore)

जोडीदार व्हिसा अडण्याची किंवा नाकारला जाण्याची नेहमीची कारणे

भारतीय जोडीदार अर्ज नाकारले जाण्याच्या कारणांची एकत्रित यादी कोणतीही अधिकृत संस्था प्रसिद्ध करत नाही. खालील अडचणी हे चार देश जे तपासतात असे स्वतः सांगतात त्यातूनच येतात, आणि फाईल परत येण्याची हीच कारणे सर्वाधिक दिसतात.

नावे जुळत नाहीत. प्रमाणपत्र, पासपोर्ट, आधार आणि अर्जावर वेगवेगळे स्पेलिंग. लग्नानंतर आडनाव बदलले, पण जुने व नवे नाव एकत्र दाखवणारा कागद नाही.
नाते खरे असल्याचे कमकुवत पुरावे. फक्त प्रमाणपत्र, पण फोटो, संवादाचा इतिहास, भेटी किंवा संयुक्त आर्थिक व्यवहार काहीच नाही. लग्नाआधी दोघांनी फारसा वेळ एकत्र घालवला नाही अशा ठरवून झालेल्या लग्नांत हे सर्वाधिक महत्त्वाचे ठरते. स्थळ कसे जुळले ते स्पष्ट लिहा आणि लग्नानंतरचा संपर्क दाखवा.
इतिहासातील पोकळी. दोघांपैकी कोणाचे आधीचे लग्न असेल आणि ते संपल्याचा घटस्फोटाचा हुकूम किंवा मृत्यू प्रमाणपत्र फाईलमध्ये नसेल.
भाषांतर नाही किंवा सदोष आहे. मराठी प्रमाणपत्र भाषांतराशिवाय पाठवले, किंवा भाषांतर त्या देशाच्या नियमांप्रमाणे नाही.
आर्थिक व प्रायोजकाच्या अटी पूर्ण नाहीत. विशेषतः यूकेची उत्पन्न मर्यादा आणि कॅनडात प्रायोजकाची स्वतःची पात्रता.
तारखांमध्ये विसंगती. पत्रिका, फोटो, प्रमाणपत्र आणि अर्ज या सगळ्यांवर लग्नाची एकच तारीख हवी. उशिरा केलेली नोंदणी चालते. स्पष्टीकरण नसलेला तारखांचा घोळ चालत नाही.
चुकीच्या कागदासाठी खर्च. व्हिसाने न मागितलेले अपोस्टिल घेतले, आणि जे मागितले होते ते भाषांतरच राहून गेले.

नकाराचे पत्र आले तर दिलेली कारणे नीट वाचा. बहुतेक पत्रांत नेमके काय कमी पडले ते लिहिलेले असते. पुन्हा अर्ज करण्याआधी तेवढे दुरुस्त करा. अपील किंवा गुंतागुंतीच्या इतिहासासाठी ज्या देशात जायचे तिथल्या नोंदणीकृत स्थलांतर सल्लागाराशी बोला.

वारंवार विचारले जाणारे प्रश्न

भारतातील विवाह प्रमाणपत्र परदेशात वैध असते का? भारतात वैधपणे झालेले आणि नोंदणी झालेले लग्न परदेशात साधारणपणे मान्य होते. पण मान्यता आणि स्थलांतराच्या अटी प्रत्येक देश आपल्या कायद्याप्रमाणे ठरवतो. प्रमाणपत्र ही सुरुवात आहे, संपूर्ण फाईल नव्हे.

जोडीदार व्हिसासाठी विवाह प्रमाणपत्राला अपोस्टिल लागते का? अमेरिका, यूके, कॅनडा किंवा ऑस्ट्रेलियासाठी बहुतेक वेळा नाही. त्यांच्या जोडीदार व्हिसा पानांवर प्रमाणपत्र आणि इंग्रजी भाषांतर मागितले आहे. परदेशातील इतर अनेक कामांसाठी आणि काही इतर देशांसाठी ते लागते. निर्णय तुमच्या देशाची कागदपत्र यादी करते.

अपोस्टिल पूर्णपणे ऑनलाइन होते का? पूर्णपणे नाही. विवाह प्रमाणपत्राचे आधी महाराष्ट्र शासनाकडून प्रमाणीकरण होते आणि मगच ते परराष्ट्र मंत्रालयाकडे जाते. सध्या कोणता भाग ऑनलाइन अर्ज करता येतो किंवा ऑनलाइन पाहता येतो, ते मंत्रालयाच्या अपोस्टिल पानावर तपासा.

आमचे लग्न विधीपूर्वक झाले, पण नोंदणीच केली नाही. अडचण येईल का? हो. अर्ज करण्याआधी नोंदणी करा. महाराष्ट्रात स्थानिक निबंधकाकडे उशिरा नोंदणी अजूनही करता येते, सहसा थोड्या दंडासह. नोंदणी न झालेल्या लग्नाचे व्हिसा अधिकाऱ्याला स्पष्टीकरण देण्यापेक्षा हे कितीतरी सोपे.

पासपोर्टमध्ये जोडीदाराचे नाव जोडावे का? या चार देशांच्या जोडीदार व्हिसासाठी ते आवश्यक नाही, पण काही कुटुंबांना ते सोयीचे वाटते. जोडीदाराचे नाव जोडण्यासाठी पासपोर्ट सेवा विवाह प्रमाणपत्र किंवा परिशिष्ट जे (Annexure J) संयुक्त फोटो घोषणापत्र स्वीकारते.

हेही वाचा

परदेशातील किंवा परदेशी जाण्यास तयार असलेले मराठी स्थळ शोधत असाल, तर विवाह स्वप्नच्या एनआरआय मराठी विवाह संस्था विभागात पडताळलेली एनआरआय स्थळे पाहता येतील.