एनआरआय मराठी विवाह - कुटुंबे व जोडप्यांसाठी व्यावहारिक मार्गदर्शक
एनआरआय मराठी विवाह: स्थळ शोध, दूर राहून ओळख, भारतात विवाह नोंदणी, पासपोर्ट, जोडीदार व्हिसा व ओसीआयचे नियम आणि अडचणीत मदत कुठे मिळते.
विवाह स्वप्न टीम
एनआरआय मराठी विवाह म्हणजे नेहमीचेच ठरवून केलेले लग्न, फक्त त्यात तीन कामे जास्त असतात: जोडपे कुठे राहणार हे सुरुवातीलाच ठरवणे, कागदपत्रे नीट करणे (भारतात विवाह नोंदणी, पासपोर्ट, जोडीदार व्हिसा आणि काही कुटुंबांसाठी नागरिकत्व व ओसीआय), आणि आपल्या ओळखीतल्या कुणीही न पाहिलेल्या परदेशातल्या आयुष्याची खात्री करणे. ही तीन कामे शांतपणे केली की बाकी सगळे - कांदेपोह्यांसह - पुण्या-कोल्हापुरातल्या स्थळासारखेच पार पडते. या लेखात ही तिन्ही कामे एकेक करून पाहू.
आधी ठरवा - जोडपे कुठे राहणार
पत्रिका पाहण्याआधी, पहिल्या भेटीआधी एकच प्रश्न विचारा: लग्नानंतर जोडपे नेमके कुठे राहणार? कायमचे परदेशात, काही वर्षांनी भारतात परत, की अजून ठरलेले नाही? कोण स्थलांतर करणार, कुणाची नोकरी थांबणार, आई-वडिलांना मुले किती वेळा भेटणार आणि कोणता व्हिसा लागणार - हे सगळे याच उत्तरावर ठरते. "लग्नानंतर बघू" असे म्हणणाऱ्या कुटुंबांत हीच चर्चा नंतर अगदी चुकीच्या वेळी होते.
हा प्रश्न फक्त आई-वडिलांना नव्हे, उमेदवारालाही थेट विचारा. "तीन वर्षांत परत येऊ" असे म्हणणाऱ्या परदेशातल्या मुलाला किंवा मुलीला ते खरे होण्यासाठी काय घडावे लागेल हेही सांगता आले पाहिजे.
योग्य एनआरआय स्थळ कसे शोधावे
- व्हिसावर नव्हे, मूल्यांवर जुळवा. परदेशी पत्ता आकर्षक वाटतो, पण नव्या देशाचे नवेपण ओसरल्यावर संसार टिकवतात ती समान मूल्ये, कुटुंबांची जुळवाजुळव आणि खरी जवळीक.
- एनआरआय कुटुंबे जिथे शोधतात तिथे शोधा. बहुतेक एनआरआय उमेदवार व त्यांची कुटुंबे ऑनलाइनच शोधतात, कारण पुणे, पिट्सबर्ग आणि पर्थ एकाच वेळी गाठणारी स्थानिक नोंदवही नसते. विवाह स्वप्नवर प्रोफाइलमध्ये व्यक्ती सध्या कोणत्या देशात राहते आणि मूळ गाव कोणते, हे दोन्ही दिसते; आई-वडील किंवा भावंडांना प्रोफाइलचे कौटुंबिक व्यवस्थापक म्हणून जोडता येते; आणि दोन्ही बाजूंनी रस स्वीकारल्यावर फोन क्रमांक न देता ॲपमध्येच चॅट आणि व्हॉइस-व्हिडिओ कॉल करता येतात. एनआरआय मराठी स्थळे पाहून हे कसे दिसते ते पाहा.
- भारतातल्या कुटुंबाला सहभागी ठेवा. इथले नातेवाईक जे उत्तम करतात ते आजही करू शकतात: समोरच्या कुटुंबाला भेटणे, मूळ गावी चौकशी करणे आणि घराचा प्रत्यक्ष अंदाज घेणे.
वेगवेगळ्या वेळक्षेत्रांतून ओळख वाढवणे
- नियमित व्हिडिओ कॉल ठरवा. एकमेकांना पाहणे, एकमेकांची घरे पाहणे यातून मेसेजपेक्षा कितीतरी जास्त विश्वास तयार होतो.
- गैरसोय वाटून घ्या. दर आठवड्याला एकालाच रात्री दोनपर्यंत जागे ठेवण्याऐवजी दोघांच्या वेळांचा मान राखणाऱ्या वेळा ठरवा.
- कुटुंबांचेही कॉल घ्या. दोन्हीकडचे आई-वडील असलेला कुटुंबांचा व्हिडिओ कॉल हा एनआरआय स्थळ जुळवताना स्वाभाविक आणि आश्वासक टप्पा आहे.
- बांधिलकीआधी प्रत्यक्ष भेटा. छोटीशी भेटसुद्धा महिनोन्महिने मेसेज करून न कळणारे बरेच काही सांगते. दोन आठवड्यांच्या भारतभेटीत पहिली भेट, साखरपुडा आणि लग्न असा एकच निर्णय दाबून बसवू नका.
इथल्या स्थळाला आपोआप मिळणाऱ्या अनौपचारिक तपासण्या अंतरामुळे बंद पडतात. कोणती कागदपत्रे मागावीत, व्हिसा कसा वाचावा आणि परदेशातील नोकरी व वैवाहिक स्थिती कशी तपासावी, हे आमच्या एनआरआय स्थळाच्या पडताळणीच्या मार्गदर्शनात सविस्तर आहे.
भारतात विवाह नोंदणी करा
जोडप्याच्या सुरक्षेसाठी आणि पुढच्या जोडीदार व्हिसासाठी हीच सर्वात महत्त्वाची पायरी आहे.
- महाराष्ट्रात नोंदणी आधीच सक्तीची आहे. महाराष्ट्र विवाह मंडळांचे विनियमन आणि विवाह नोंदणी अधिनियम, १९९८ नुसार राज्यातील प्रत्येक विवाहाची नोंदणी झाली पाहिजे. लग्नानंतर ९० दिवसांच्या आत स्थानिक विवाह निबंधकाकडे ज्ञापन द्यायचे असते आणि त्यावर पती-पत्नी व तीन साक्षीदार प्रत्यक्ष हजर राहून सही करतात. नंतरही थोड्या दंडासह नोंदणी होते, पण एनआरआय जोडीदार परत जाण्याआधी दोघे हजर असतानाच ती उरकण्याचे नियोजन करा. कागदपत्रांसाठी महाराष्ट्रात विवाह नोंदणी हा लेख पाहा.
- कोर्ट मॅरेजसाठी महिनाभराची सूचना लागते. विशेष विवाह कायद्याखाली, दोघांपैकी एक जण किमान ३० दिवस राहत असलेल्या जिल्ह्याच्या विवाह अधिकाऱ्याकडे सूचना द्यावी लागते, आणि त्यानंतर आणखी ३० दिवसांनीच विवाह होऊ शकतो. कमी दिवसांसाठी आलेल्या एनआरआय जोडप्यांची नेमकी इथेच अडचण होते. महाराष्ट्रात कोर्ट मॅरेज पाहा.
- प्रमाणपत्र आणि साक्षांकित प्रती घ्या. परदेशी यंत्रणा बहुधा अपोस्टिल केलेले प्रमाणपत्र मागतात; भारतीय कागदपत्रांचे अपोस्टिल परराष्ट्र व्यवहार मंत्रालय करते. संबंधित देशाच्या दूतावासाला नेमके काय लागते ते आधीच विचारा.
देशपातळीवर कायदा काय सांगतो. फेब्रुवारी २०२४ मध्ये भारताच्या विधी आयोगाने (अहवाल क्र. २८७) अशी शिफारस केली की एनआरआय किंवा ओसीआय कार्डधारक आणि भारतीय नागरिक यांच्यातील प्रत्येक विवाहाची भारतात नोंदणी सक्तीची करणारा केंद्रीय कायदा करावा, आणि त्यात घटस्फोट, पोटगी, मुलांचा ताबा आणि परदेशात न्यायालयीन कागद बजावणे यांच्या तरतुदी असाव्यात. पासपोर्टवर वैवाहिक स्थिती व विवाह नोंदणी क्रमांक नोंदवावा आणि पती-पत्नीचे पासपोर्ट एकमेकांशी जोडावेत, यासाठी पासपोर्ट कायद्यात बदल करण्याचीही शिफारस त्यात आहे. या शिफारशी आहेत, कायदा नव्हे. ऑक्टोबर २०२६ पर्यंत संसदेने असा कायदा केलेला नाही, आणि एनआरआय विवाहांच्या नोंदणीचे २०१९ चे विधेयकही मंजूर झाले नाही. त्यामुळे भारतात नोंदणी करणे ही तुमची जबाबदारी आहे - आणि महाराष्ट्रात तर तो कायदाच आहे.
पासपोर्ट, नागरिकत्व आणि ओसीआय
- भारत दुहेरी नागरिकत्व मान्य करत नाही. दुसऱ्या देशाचे नागरिकत्व घेतलेली व्यक्ती भारतीय नागरिक राहत नाही. तिने भारतीय पासपोर्ट जमा करून सरेंडर प्रमाणपत्र घ्यायचे असते, आणि त्यानंतरही भारतीय पासपोर्टवर प्रवास करणे हा पासपोर्ट कायदा, १९६७ नुसार गुन्हा आहे. उमेदवार परदेशी नागरिक असल्याचे सांगत असेल, तर पासपोर्ट जमा केला आहे का हे विचारणे रास्तच आहे.
- अनेक परदेशी नागरिक भारतीय वंशाचे असतात आणि त्यांच्याकडे ओसीआय कार्ड असते. त्यातून भारतासाठी आजीवन व्हिसा व काही हक्क मिळतात, पण ते नागरिकत्व नव्हे आणि त्यातून मतदानाचा हक्क मिळत नाही.
- परदेशी वंशाच्या जोडीदाराला नंतर ओसीआय मिळू शकते. भारतीय नागरिकाचा किंवा ओसीआय कार्डधारकाचा परदेशी वंशाचा जोडीदार, विवाह नोंदणीकृत असेल आणि अर्जाआधी सलग किमान दोन वर्षे टिकलेला असेल तर, सुरक्षा तपासणीनंतर ओसीआयसाठी पात्र ठरतो.
- परदेशी जाणारा जोडीदार भारतीयच राहतो. जोडीदार व्हिसावर पतीकडे किंवा पत्नीकडे जाणारी व्यक्ती भारतीय नागरिक राहते आणि तिचा भारतीय पासपोर्ट कायम राहतो - पुढे तिने त्या देशाचे नागरिकत्व घेतले तरच ते बदलते.
- नावे व तारखा सगळीकडे तंतोतंत सारख्या ठेवा. पासपोर्ट, विवाह प्रमाणपत्र आणि व्हिसा अर्ज अक्षरशः जुळले पाहिजेत. आडनावातल्या एका अक्षराच्या फरकानेही जोडीदार व्हिसा महिनोन्महिने अडकू शकतो. म्हणून वधू आडनाव बदलणार का आणि कोणते कागद कोणत्या क्रमाने बदलणार, हे आधीच ठरवा.
- जोडीदार व्हिसाचे नियम अधिकृत संकेतस्थळावरच वाचा. प्रत्येक देश कागदपत्रे, उत्पन्नाची अट, कालावधी आणि नात्याचा पुरावा स्वतः ठरवतो आणि हे नियम वारंवार बदलतात. त्या देशाचे अधिकृत इमिग्रेशन संकेतस्थळ पाहा, २०१९ मध्ये एखाद्या नातेवाइकाचे काम कसे झाले होते ते नव्हे.
कुटुंबांनी विचारावेत असे प्रश्न
नेहमीच्या बोलण्यापलीकडे एनआरआय स्थळासाठी काही खास प्रश्न लागतात. दोन्ही बाजूंनी विचारा आणि तुमच्या बाजूचीही तीच माहिती द्या.
- उमेदवाराकडे कोणता व्हिसा किंवा रहिवासी दर्जा आहे, तो कधी संपतो, आणि जोडीदार तिथे जाऊन काम करू शकतो का?
- नोकरी कायमस्वरूपी आहे की करारावर, आणि ती गेली तर व्हिसाचे काय होते?
- भारतात येणे-जाणे आणि दोन्हीकडच्या आई-वडिलांची काळजी याबद्दल वास्तव नियोजन काय आहे?
- स्थलांतर करणाऱ्या जोडीदाराला इथली नोकरी, मित्र आणि कुटुंब सोडून जाण्याबद्दल काय वाटते?
- परदेशात कोणता आधार आहे - नातेवाईक, मित्र, मराठी मंडळ, समाज?
- स्थलांतरानंतर वधूचा किंवा वराचा पासपोर्ट व कागदपत्रे कुणाकडे राहणार? (उत्तर एकच हवे: ज्याचे कागद त्याच्याकडेच.)
हे अविश्वासाचे लक्षण नाही. पुढचे गैरसमज टाळणाऱ्या या व्यावहारिक चर्चा आहेत, आणि परदेशातील प्रामाणिक कुटुंबाला त्या अपेक्षितच असतात.
काही बिघडले तर मदत कुठे मिळते
बहुतांश एनआरआय विवाह पूर्णपणे प्रामाणिक असतात, पण गरज पडण्याआधीच मदत कुठे आहे हे कुटुंबाला माहीत असावे.
- संबंधित देशातील भारतीय दूतावास किंवा वाणिज्य दूतावास हा परदेशात अडचणीत असलेल्या व्यक्तीचा पहिला संपर्क. परराष्ट्र व्यवहार मंत्रालयाच्या मदद (MADAD, madad.gov.in) पोर्टलवर दूतावासविषयक तक्रारी ऑनलाइन नोंदवता येतात.
- भारतीय दूतावास गरजेनुसार कायदेशीर व आर्थिक मदत देतात - परदेशातील जोडीदाराने सोडून दिलेल्या, फसवलेल्या किंवा छळ झालेल्या भारतीय महिलांना, भारतीय समुदाय कल्याण निधीतून (ICWF). लग्नानंतर किती काळात अर्ज करता येतो यासारख्या अटी दूतावास सांगतो, म्हणून थेट तिथेच विचारा.
- राष्ट्रीय महिला आयोगाचा एनआरआय कक्ष २००९ पासून एनआरआय विवाहांविषयीच्या तक्रारींसाठी राष्ट्रीय समन्वय संस्था आहे. भारतातील व परदेशातील महिलांकडून तो सोडून देणे, हुंड्याची मागणी, कौटुंबिक हिंसाचार आणि पासपोर्ट काढून घेणे अशा तक्रारी स्वीकारतो.
- ऑनलाइन फसवणूक (पैसे मागणारे बनावट "एनआरआय" प्रोफाइल, कस्टम किंवा भेटवस्तूच्या पार्सलसाठी पैशांची मागणी) cybercrime.gov.in वर किंवा राष्ट्रीय हेल्पलाइन १९३० वर लगेच कळवा. जितक्या लवकर कळवाल, तितकी पाठवलेली रक्कम अडवण्याची शक्यता जास्त.
- पळून गेलेल्या जोडीदाराचा भारतीय पासपोर्ट जप्त करवण्यासाठी साधारणपणे भारतातील फौजदारी न्यायालयात प्रकरण व आदेश लागतो, म्हणून सीमापार वैवाहिक प्रकरणे हाताळलेल्या वकिलाची मदत घ्या.
वारंवार विचारले जाणारे प्रश्न
एनआरआय विवाहाची भारतात नोंदणी करणे सक्तीचे आहे का? महाराष्ट्रात हो: १९९८ च्या अधिनियमानुसार राज्यातील प्रत्येक विवाहाची नोंदणी झाली पाहिजे, एनआरआय असो वा नसो. एनआरआय विवाहांसाठी स्वतंत्र केंद्रीय कायदा अजून नाही, जरी विधी आयोगाने २०२४ मध्ये तशी शिफारस केली आहे. एनआरआय जोडीदार परत जाण्याआधीच नोंदणी करा, कारण सहसा दोघांनाही हजर राहावे लागते.
परदेशी गेल्यावर मुलीचे भारतीय नागरिकत्व टिकते का? हो. जोडीदार व्हिसावर पतीकडे जाण्याने भारतीय नागरिकत्वावर काहीच परिणाम होत नाही. पुढे तिने त्या देशाचे नागरिकत्व घेतले तरच ते संपते; तेव्हा भारतीय पासपोर्ट जमा करून ती ओसीआय कार्डसाठी अर्ज करू शकते.
जोडीदार व्हिसाला किती वेळ लागतो? हे पूर्णपणे देश, व्हिसाचा प्रकार आणि बोलावणाऱ्या जोडीदाराच्या स्वतःच्या दर्जावर अवलंबून असते. सध्याचा कालावधी त्या देशाच्या अधिकृत इमिग्रेशन संकेतस्थळावर पाहा, आणि दुसऱ्याच्या अनुभवावरून जाण्याची तारीख ठरवू नका.
परदेशी वंशाच्या पतीला किंवा पत्नीला ओसीआय मिळते का? हो - भारतीय नागरिकाशी किंवा ओसीआय कार्डधारकाशी झालेला विवाह नोंदणीकृत असेल आणि अर्जाआधी सलग किमान दोन वर्षे टिकलेला असेल तर, सुरक्षा तपासणीनंतर.
एनआरआय पतीने सोडून दिलेल्या महिलेला मदत कुठे मिळते? त्या देशातील भारतीय दूतावास, राष्ट्रीय महिला आयोगाचा एनआरआय कक्ष, महाराष्ट्रात मोफत कायदेशीर मदतीसाठी जिल्हा विधी सेवा प्राधिकरण, आणि सीमापार प्रकरणांचा अनुभव असलेला वकील. विवाह प्रमाणपत्र, पासपोर्ट आणि सगळ्या मेसेजच्या प्रती जपून ठेवा.
दोन देश जोडणारा विवाह
एनआरआय मराठी विवाह दोन कुटुंबे जोडतो आणि बहुधा दोन देशही. कुठे राहायचे हे आधी ठरलेले असेल, व्हिडिओवर व प्रत्यक्ष भेटीत मोकळे बोलणे झाले असेल, विवाहाची नोंदणी झाली असेल आणि सगळी कागदपत्रे एकमेकांशी जुळत असतील, तर अंतर भीतीचा नव्हे तर फक्त नियोजनाचा प्रश्न उरतो.
ही सर्वसाधारण माहिती आहे, कायदेशीर किंवा इमिग्रेशनविषयक सल्ला नाही. नियम बदलत असतात; कृती करण्याआधी सध्याच्या अटी संबंधित कार्यालयाकडून किंवा तज्ज्ञाकडून तपासून घ्या.