मराठी लग्नाचा खर्च २०२६-२७ - पुणे, मुंबई व लहान शहरांतील बजेट

मराठी लग्नाचा खर्च किती येतो? पुण्यातील मंगल कार्यालयात ३०० पाहुण्यांचे साधे, एका दिवसाचे लग्न केले, तर हॉल, जेवण, फोटोग्राफर, मेकअप आणि मेंदी यांचा खर्च ऑक्टोबर २०२६ मध्ये विक्रेत्यांनी जाहीर केलेल्या दरांनुसार साधारण १.८ लाख ते ३.५ लाख रुपये येतो. कपडे आणि सोने त्याच्या वर, आणि एकट्या सोन्याचा खर्च बाकी सगळ्यापेक्षा जास्त होऊ शकतो: १९ ऑक्टोबर २०२६ रोजी २२ कॅरेट सोने १० ग्रॅमला सुमारे १.३६ लाख रुपये होते. बँक्वेट हॉल, मुंबईतील ठिकाणे किंवा वेगळे रिसेप्शन यांमुळे आकडा पटकन वाढतो. या लेखात प्रत्येक बाबीचा खर्च, त्याचा स्रोत व तारीख आणि कुटुंबे खरी बचत कुठे करतात, हे दिले आहे.

इथले दर लिस्टिंग वेबसाइटवर विक्रेत्यांनी दिलेले किंवा वृत्तपत्रांत आलेले आहेत आणि ऑक्टोबर २०२६ मध्ये तपासलेले आहेत. ते आपल्या चौकशीची सुरुवात आहेत, ठरलेले दरपत्रक नव्हे. प्रत्येक विक्रेत्याकडून लेखी कोटेशन घ्या - त्यात काय समाविष्ट आहे आणि कर वेगळा आहे का, हे स्पष्ट लिहून घ्या.

---

राष्ट्रीय सरासरी आणि ती दिशाभूल का करते

वेडमीगुडच्या २०२५ च्या वेडिंग रिपोर्टमध्ये एप्रिल २०२५ ते मार्च २०२६ दरम्यान लग्न करणाऱ्या दोन हजारांहून अधिक जोडप्यांचे सर्वेक्षण झाले. त्यानुसार देशभरातील सरासरी खर्च ३९.५ लाख रुपये आणि मुंबईत ३५ लाख रुपये होता (आउटलुक मनी, १२ डिसेंबर २०२५). सुमारे ७९% जोडप्यांनी मुख्यतः बचतीतून खर्च केला, १५% जणांनी कर्ज घेतले, आणि स्थानिक लग्नात सरासरी ४२० पाहुणे होते.

हे आकडे लग्न-नियोजन प्लॅटफॉर्म वापरणाऱ्या जोडप्यांचे आहेत आणि त्यात डेस्टिनेशन व आलिशान लग्नेही आहेत. पुणे, मुंबई आणि जिल्ह्यांतील बहुतेक मराठी कुटुंबे यापेक्षा खूपच कमी खर्च करतात. म्हणून बजेट आखताना सरासरीकडे नव्हे, तर खालील प्रत्येक बाबीकडे पाहा.

---

हॉल आणि जेवण: बिलातील सर्वात मोठा भाग

जेवणाचे पैसे प्रति ताट मोजले जातात, त्यामुळे या खर्चावर सर्वात जास्त परिणाम पाहुण्यांच्या संख्येचा होतो.

शहर	आम्हाला मिळालेले दर (ऑक्टोबर २०२६)	स्रोत
पुणे, पारंपरिक मंगल कार्यालय	शनिवार पेठेत शाकाहारी ताट ₹२७५, बावधनमध्ये ₹४००; बुकिंग रक्कम ₹५०,००० व ₹७०,०००; जेवणावर १८% कर	Weddingz.in लिस्टिंग
पुणे, लहान हॉल	हडपसरमधील ८० आसनी हॉलचे भाडे ₹५०,००० प्रति कार्यक्रम, जेवण ₹४०० प्रति ताटापासून	WedMeGood लिस्टिंग
पुणे व पिंपरी-चिंचवड, बँक्वेट व लॉन्स	शाकाहारी ₹४५० ते ₹२,४९९ प्रति ताट; मांसाहारी ₹७४९ ते ₹२,४५०	WedMeGood पुणे पान
मुंबई, बँक्वेट व हॉटेल	चेंबूरमधील बँक्वेट ₹५०० प्रति ताट ते अंधेरीतील हॉटेल ₹३,०००	Weddingz.in मुंबई पान
नाशिक	पंचवटीतील १५० आसनी कार्यालयाचे भाडे ₹८०,००० प्रति कार्यक्रम, कर वेगळा; लॉन्स व हॉटेल ₹५०० ते ₹२,२०० प्रति ताट	WedMeGood, Weddingz.in

करार करण्याआधी तीन गोष्टी नक्की विचारा:

• बुकिंग रक्कम भाडे आहे की आगाऊ रक्कम? पुण्यातील अनेक कार्यालये बुकिंग रक्कम घेतात आणि स्वयंपाक त्यांचाच असतो. ही रक्कम जेवणाच्या बिलात वळती होते की वेगळी आकारली जाते, हे स्पष्ट विचारा.
• बाहेरचा केटरर चालतो का? काही कार्यालयांत बाहेरचे जेवण किंवा केटरर अजिबात चालत नाही, तर काही ठिकाणी फक्त बाहेरचाच केटरर लागतो. प्रति ताट दरासाठी घासाघीस करता येईल का, हे यावरच ठरते.
• कर धरून आहे का? लिस्टिंगमध्ये जेवणावर सहसा १८% कर वेगळा दाखवलेला असतो. १.२ लाखांच्या जेवण बिलावर तो आणखी ₹२१,६०० होतो.

कोल्हापूर, सातारा किंवा अहिल्यानगरमधील हॉलचे जाहीर भाडे आम्हाला सापडले नाही. तिथे एकाच तारखेसाठी दोन-तीन कार्यालयांकडून लेखी दर मागवून तुलना करा.

---

उदाहरण: पुण्यातील कार्यालयात ३०० पाहुणे

हा सर्वेक्षणाचा आकडा नाही, वरील दरांवरून केलेला हिशेब आहे. फक्त लग्नाच्या दिवसाचा खर्च.

बाब	कमी	जास्त
जेवण, ३०० ताटे ₹२७५ ते ₹६०० दराने, अधिक १८% कर	₹९७,३५०	₹२,१२,४००
हॉल बुकिंग	₹५०,०००	₹७०,०००
फोटोग्राफर, एक दिवस	₹१५,०००	₹३५,०००
वधूचा मेकअप, एक कार्यक्रम	₹५,०००	₹२५,०००
मेंदी	₹२,०००	₹२,०००+
साधी सजावट	₹१०,०००	₹१०,०००+
एकूण	सुमारे ₹१.८ लाख	सुमारे ₹३.५ लाख

यात धरलेले नाही: गुरुजी, कपडे, दागिने, पत्रिका, साखरपुडा व हळद, रिसेप्शन, पाहुण्यांचा प्रवास व राहण्याची सोय. ₹१,००० प्रति ताट दराच्या बँक्वेटमध्ये ३०० पाहुण्यांचे वेगळे रिसेप्शन ठेवले, तर करांशिवायच आणखी ₹३ लाख लागतात.

---

गुरुजी आणि विधी

पुण्यातील मराठी गुरुजींच्या दक्षिणेचा कोणताही खात्रीलायक जाहीर दर आम्हाला सापडला नाही, आणि बहुतेक गुरुजी असेच काम करतात - आपसातील ठरावाने. रक्कम कोणते विधी करायचे (देवदेवक, सीमांत पूजन, विवाह होम, सप्तपदी वगैरे), किती तास, किती सहायक गुरुजी आणि पूजा साहित्य त्यांच्याकडून आहे का, यावर ठरते. विधींची लेखी यादी व एकच एकूण रक्कम मागा, आणि साहित्य त्यात धरले आहे का ते विचारा.

---

फोटोग्राफी आणि व्हिडिओ

वेडमीगुडवरील पुण्याचे फोटोग्राफर दिवसाला ₹१५,००० (शिवाजीनगर) ते ₹३५,००० (कात्रज) अशी फोटो पॅकेजेस दाखवतात. प्री-वेडिंग शूट सुमारे ₹२०,००० ते ₹२५,००० आणि ४० पानांचा अल्बम ₹१०,०००. कँडिड टीम आणि व्हिडिओ घेतला, तर खर्च वाढतो. किती फोटोग्राफर, किती तास, किती एडिट केलेले फोटो मिळणार, आणि अल्बम व व्हिडिओ वेगळे आहेत का, हे विचारा.

---

कपडे: पैठणी, नऊवारी आणि नवरदेव

• पैठणी. यंत्रमागावरची पैठणी काही हजार रुपयांत मिळते. हातमागावरची रेशमी पैठणी त्याच्या कित्येक पट महाग असते. २०१८ मध्ये 'द हिंदू'ने येवल्यातील दुकानांना भेट दिली तेव्हा किमती ₹६,००० पासून ₹५ लाखांपर्यंत होत्या, आणि त्यानंतर रेशीम व जरी आणखी महाग झाली आहे. साडी हातमागाची की यंत्रमागाची हे दुकानदाराला स्पष्ट विचारा, आणि खऱ्या हातमाग पैठणीसाठी जीआय टॅग पाहा.
• नऊवारी. आता शिवलेल्या तयार नऊवाऱ्या सहज मिळतात, त्यामुळे नऊ वार कापड घेऊन नेसवणारी शोधण्याची गरज उरत नाही.
• नवरदेव. लग्नासाठी धोतर किंवा कुर्ता व फेटा, आणि रिसेप्शनला बहुधा शेरवानी किंवा सूट. शेरवानी व फेटे भाड्यानेही मिळतात, म्हणून विकत घेणे व भाड्याने घेणे यांची तुलना करा.

दोन्ही घरच्यांचे कपडे आणि नातेवाइकांना करायचा आहेर यांचा खर्च पटकन वाढतो. त्यांची एकच ओळ लिहा आणि तिला मर्यादा ठेवा.

---

दागिने

सोन्याची किंमत वजनावर ठरते, म्हणून अंदाज न लावता हिशेब करा:

खर्च = वजन × त्या दिवसाचा २२ कॅरेट दर + घडणावळ + ३% जीएसटी

१९ ऑक्टोबर २०२६ रोजी २२ कॅरेट सोन्याचा दर ग्रॅमला ₹१३,५७० म्हणजे १० ग्रॅमला ₹१,३५,७०० होता (गुडरिटर्न्स). म्हणजे २२ कॅरेटच्या प्रत्येक १० ग्रॅम दागिन्यांना घडणावळ व कराआधीच सुमारे १.३६ लाख रुपये लागतात. घडणावळ सराफ आणि डिझाइननुसार बदलते, म्हणून ती लेखी घेऊन तुलना करा.

मराठी नवरीचे पारंपरिक दागिने - मंगळसूत्र, ठुशी, नथ, मुंडावळ्या, जोडवी आणि बांगड्या - अनेक वजनांत घडवता येतात. आधी किती ग्रॅम ते ठरवा, मग डिझाइन. वधूला मिळालेले दागिने तिचे स्त्रीधन असते. भेट कुठे संपते आणि मागणी कुठे सुरू होते, हे आमच्या हुंडा कायदा आणि लग्नखर्च लेखात सविस्तर आहे.

---

रुखवत

रुखवताचा खात्रीलायक जाहीर दर आम्हाला सापडला नाही. त्याचा खर्च त्यात काय ठेवायचे यावर ठरतो: पारंपरिक गोड-तिखट पदार्थ, वधू व घरच्या स्त्रियांनी केलेल्या कलाकुसरीच्या वस्तू आणि संसारोपयोगी भेटी. अनेक घरांत रुखवताचा बराचसा भाग घरीच तयार होतो, त्यामुळे खर्च जवळपास साहित्याच्या किमतीइतकाच राहतो. मर्यादा आधीच ठरवा, कारण इतरांशी तुलना करत रुखवताचा खर्च नकळत वाढत जातो.

---

खर्च कोण करणार

याचे एकच योग्य उत्तर नाही. काही घरांत परंपरेने वधूपक्ष खर्च करतो, काही कार्यक्रमानुसार किंवा पाहुण्यांच्या संख्येनुसार वाटणी करतात, आणि आता अनेक जोडपी स्वतःही काही वाटा उचलतात. महत्त्वाचे म्हणजे बुकिंग सुरू होण्याआधी एकाच बैठकीत, जोडप्याच्या उपस्थितीत, हे स्पष्ट ठरवणे.

---

कुटुंबे बचत कुठे करतात

• पाहुण्यांची यादी कमी करा. ₹४०० प्रति ताट दराने प्रत्येक १०० पाहुणे म्हणजे करासह ₹४७,२००. एवढी बचत इतर कशानेही होत नाही.
• लग्नाच्या दिवसासाठी स्वतःचे जेवण असलेले कार्यालय निवडा, आणि रिसेप्शन छोटे ठेवा किंवा लग्नासोबतच घ्या.
• दुसऱ्या तारखांबद्दल विचारा. हंगाम, तारीख आणि पाहुण्यांच्या संख्येनुसार दर बदलू शकतात, असे हॉलच्या लिस्टिंगमध्येच लिहिलेले असते. मुहूर्त नसलेल्या दिवशी किंवा आठवड्याच्या मधल्या दिवशी कमी दर मिळू शकतो.
• सोने नगांमध्ये नव्हे, ग्रॅममध्ये ठरवा, आणि घडणावळीची तुलना करा.
• एकच महत्त्वाची पैठणी घ्या, आणि बाकीच्या कार्यक्रमांना घरातल्या साड्या किंवा सेमी-हँडलूम साड्या वापरा.
• रुखवत घरी करा आणि सजावटीच्या वस्तू घरातल्या घरात उसन्या घ्या.
• पात्र असाल तर सामूहिक विवाहाचा विचार करा. कन्यादान व शुभमंगल सामूहिक विवाह योजनेत पात्र कुटुंबांना प्रति जोडपे ₹२५,००० थेट बँक खात्यात दिले जाणार आहेत, मात्र विवाह नोंदणी करून प्रमाणपत्र देणे बंधनकारक आहे (सकाळ, १९ ऑक्टोबर २०२६). सध्याचे नियम जिल्हा कार्यालयात तपासा; या योजना कशा चालतात ते आमच्या महाराष्ट्रातील विवाह योजना लेखात आहे.

हे सगळे कोणत्या महिन्यात बुक करायचे, याचा क्रम आमच्या लग्नाच्या चेकलिस्ट मध्ये दिला आहे.

---

वारंवार विचारले जाणारे प्रश्न

मराठी लग्नाचा सरासरी खर्च किती असतो? मराठी लग्नांची खात्रीलायक वेगळी सरासरी उपलब्ध नाही. वेडमीगुडच्या सर्वेक्षणात मुंबईचा आकडा ३५ लाख रुपये होता, पण त्यातील जोडपी मोठ्या लग्नांकडे झुकलेली आहेत. ऑक्टोबर २०२६ च्या दरांनुसार पुण्यातील कार्यालयात ३०० पाहुण्यांच्या साध्या लग्नाला हॉल, जेवण, फोटोग्राफी, मेकअप व मेंदी मिळून सुमारे १.८ ते ३.५ लाख रुपये लागतात - कपडे व सोने वेगळे.

पुण्यातील मंगल कार्यालयात जेवणाचा प्रति ताट दर किती असतो? ऑक्टोबर २०२६ मध्ये पारंपरिक कार्यालयांत शाकाहारी ताट ₹२७५ ते ₹६०० आणि बँक्वेट व लॉन्समध्ये ₹४५० ते ₹२,४९९ असे दर दिसले, बहुधा १८% कर वेगळा.

बजेटमधला सर्वात मोठा वाटा कशावर जातो? बहुधा दागिने आणि जेवण. सोन्याचा खर्च वजनावर, तर जेवणाचा खर्च पाहुण्यांच्या संख्येवर ठरतो.

नोंदणी विवाह स्वस्त पडतो का? हो, खूप स्वस्त, कारण हॉल व जेवणाचा मोठा खर्च नसतो. अनेक जोडपी नोंदणी करून नंतर जवळच्या लोकांसाठी छोटे जेवण ठेवतात.

हॉल कधी बुक करावा? लग्नसराईत पुण्यातील लोकप्रिय कार्यालये मुहूर्ताच्या तारखांसाठी लवकर भरतात. आधी गुरुजींकडून तारीख ठरवा आणि सर्वात आधी हॉल बुक करा, मग केटरर व फोटोग्राफर.

स्थळ ठरले की बजेटही ठरते. अजून शोध सुरू असेल, तर विवाह स्वप्नवर मराठी विवाह विभागापासून सुरुवात करा.