जिल्ह्यातलेच स्थळ असले, की पडताळणी आपोआप होऊन जाते. कुणाचे तरी काका त्या घराला ओळखत असतात. कुणी तरी घर पाहिलेले असते. शेजारी सांगतो की वडील काय करतात आणि दुकान खरोखर चालते आहे का. मुलगा किंवा मुलगी ओहायो, डॉर्टमुंड किंवा मेलबर्नला असेल, तेव्हा यातले काहीच हाताशी नसते. तुमच्या ओळखीतल्या कुणीही त्या व्यक्तीला भेटलेले नसते, तिचे घर पाहिलेले नसते, तिच्या कंपनीशी संबंध नसतो - आणि लग्नाचे नियोजन बहुतेकदा दोन आठवड्यांच्या सुट्टीभोवती चाललेले असते.
एनआरआय स्थळातला खरा धोका हाच आहे. अप्रामाणिकपणा नव्हे. बहुसंख्य एनआरआय उमेदवार जसे सांगतात तसेच असतात, आणि त्यांची कुटुंबेही तुमच्यासारखीच सामान्य मराठी कुटुंबे असतात. अडचण एवढीच की अंतरामुळे नेहमीच्या सगळ्या अनौपचारिक तपासण्या गुपचूप बंद पडतात, आणि पंधरा दिवसांत त्या नव्याने उभ्या करता येत नाहीत. या लेखात त्या अनौपचारिक तपासण्यांच्या जागी ठरवून करायच्या तपासण्या दिल्या आहेत.
एनआरआय स्थळांबद्दल सर्वसाधारण माहिती हवी असेल तर आधी एनआरआय मराठी विवाहाचे मार्गदर्शन वाचा. कोणत्याही स्थळाची - इथल्या किंवा परदेशातल्या - सर्वसाधारण चौकशी कशी करावी यासाठी स्थळाची पडताळणी कशी करावी पाहा. हा लेख त्या दोन्हींनी न सुटणाऱ्या प्रश्नाबद्दल आहे - सीमेपलीकडच्या माणसाची खात्री कशी करायची.
परदेशातील स्थळ तपासणे अवघड का असते
इथे संशयाचा प्रश्नच नाही. अंतरामुळे आपली कोणती साधने काम करेनाशी होतात, एवढाच मुद्दा आहे.
- ओळखीचे जाळे सीमेवर संपते. "माहिती असेल अशा तीन माणसांना विचारा" ही आपली नेहमीची पद्धत दुसऱ्या देशात चालत नाही. इथले कुटुंब तपासता येते. तिकडचे आयुष्य तपासता येत नाही.
- वेळ फार कमी असतो. भेट, साखरपुडा आणि लग्न - हे सगळे एकाच रजेत बसवले जाते. इथे सहा महिने घेणारे निर्णय तीन आठवड्यांत घेतले जातात.
- सगळे फोटोच्या रूपात येते. कागदपत्रे व्हॉट्सअॅपवर फोटो म्हणून येतात. फोटोवरून एवढेच कळते की असा कागद कुठेतरी अस्तित्वात आहे. तो कागद कुणाचा आहे आणि आजही वैध आहे का, हे कळत नाही.
- सगळा संदर्भ उमेदवाराच्याच हातात असतो. स्वतःचा व्हिसा आणि नोकरीची स्थिती त्यांना पूर्ण माहीत असते; तुमच्यापर्यंत त्याचा गोषवारा येतो - तोही महाराष्ट्रातल्या कुटुंबाला आश्वस्त वाटेल अशा भाषेत.
- परिणाम मात्र सारखे वाटले जात नाहीत. काही चुकले, तर परदेशात गेलेली व्यक्ती अनोळखी देशात असते - बहुतेकदा स्वतंत्र व्हिसा, स्वतंत्र उत्पन्न किंवा आधाराचे माणूस नसताना.
प्रत्यक्षात काय चुकते
खाली मान्यताप्राप्त धोक्याचे प्रकार स्पष्ट शब्दांत दिले आहेत. काय चुकू शकते हे माहीत असलेले कुटुंब, नुसत्या अनामिक भीतीवर चालणाऱ्या कुटुंबापेक्षा नेहमीच चांगले प्रश्न विचारते.
- जोडीदार परदेशी परत जातो आणि व्हिसाचा अर्जच होत नाही. लग्न होते, सुट्टी संपते, आणि जोडीदार व्हिसासाठी अर्ज करण्याचे आश्वासन महिन्यामागून महिने लांबत जाते. संपर्क विरळ होत जातो. लग्न फक्त कागदावर उरते.
- परदेशात आधीचे लग्न किंवा जोडीदार. दुसऱ्या देशात असलेले नाते किंवा लग्न, जे दोन्ही कुटुंबांना कधी सांगितलेच गेले नाही.
- इमिग्रेशन स्थितीबद्दल चुकीची माहिती. तात्पुरता वर्क परमिट किंवा विद्यार्थी व्हिसा घरी "पीआर आहे" म्हणून सांगणे; किंवा स्थिती खरी असूनही ती कुटुंबाला वाटते त्यापेक्षा मुदत संपण्याच्या खूप जवळ किंवा खूप जास्त अटींवर अवलंबून असणे.
- नोकरी, पगार किंवा शिक्षणाबद्दल चुकीची माहिती. करारावरची नोकरी कायमस्वरूपी म्हणून सांगणे, सांगितलेल्यापेक्षा बराच कमी पगार, किंवा सांगितलेल्या संस्थेशी न जुळणारी पदवी.
- लग्नानंतर टाकून देणे. जोडीदार निघून जातो आणि दुसरी व्यक्ती भारतात राहते - कधी कागदपत्रे किंवा पैसे आधीच दिलेले असतात, आणि त्या व्यक्तीपर्यंत किंवा त्या लग्नापर्यंत पोहोचण्याचा स्पष्ट मार्ग उरत नाही.
- याच्या उलट बाजू - खरा उमेदवार नाकारला जाणे. हे वारंवार घडते आणि याबद्दल कुणी बोलत नाही. टोरोंटोमधल्या पूर्णपणे प्रामाणिक इंजिनिअरचे स्थळ सांगलीतले कुटुंब नाकारते, कारण त्यांना काहीच तपासता येत नाही आणि शेवटी "नको" हेच सोपे वाटते. पडताळणी अशा उमेदवाराचेही रक्षण करते. ठरलेल्या पद्धतीमुळे प्रामाणिक माणसाला स्वतःला सिद्ध करण्याची संधी मिळते; नुसत्या भीतीतून ती मिळत नाही.
कोणती कागदपत्रे मागावीत
सगळी यादी एकदमच, सुरुवातीलाच मागा - आणि फक्त फोनवर न मागता मेसेजवर मागा, म्हणजे काय पाठवले याची नोंद राहते. आम्ही प्रत्येक स्थळाला हेच विचारतो, असे स्पष्ट सांगा. परदेशातील बहुतेक कुटुंबांना आता याची सवय झालेली आहे.
- पासपोर्टचे पहिले पान. यावरून पूर्ण नाव, जन्मतारीख, जन्मस्थळ आणि पासपोर्टची मुदत कळते. नाव आणि जन्मतारीख बायोडेटा व इतर सर्व कागदपत्रांशी अगदी तंतोतंत जुळते का ते पाहा. पुढे विवाह प्रमाणपत्र आणि व्हिसाचा अर्ज एकमेकांशी जुळावे लागतात, तेव्हा छोटी तफावतही अडचणीची ठरते.
- सध्याचा व्हिसा किंवा रहिवासी परवाना. या यादीतले सर्वात महत्त्वाचे कागद. यावरून देश, परवानगीचा प्रकार, त्यावरील अटी आणि मुदत संपण्याची तारीख कळते. त्याचे वर्णन नको - प्रत्यक्ष पान किंवा कार्ड मागा.
- परदेशातील पत्त्याचा पुरावा. भाडेकरार, वीज-पाण्याचे बिल किंवा राहत्या पत्त्यासह बँक स्टेटमेंट. यामुळे व्यक्ती नुसत्या शहराच्या नावाशी नव्हे, तर खऱ्या जागेशी जोडली जाते.
- नोकरीचे पत्र किंवा करार. त्यावर कंपनीचे लेटरहेड, पद, नोकरी सुरू झाल्याची तारीख, आणि नोकरी कायमस्वरूपी आहे की ठराविक मुदतीची हे असावे. स्थळ पुढे सरकल्यावर अलीकडची पगारपत्रिका मागणेही रास्त आहे.
- शैक्षणिक प्रमाणपत्रे. सांगितलेल्या पदव्यांची प्रमाणपत्रे - विशेषतः जेव्हा त्याच शिक्षणावर व्हिसा किंवा नोकरी अवलंबून असते.
एक गोष्ट आवर्जून सांगण्यासारखी आहे. कुटुंबे पद आणि कंपनीचे नाव यावरच लक्ष केंद्रित करतात, कारण तेवढेच त्यांच्या डोळ्यांसमोर उभे राहते. पण व्हिसाचे पान त्याहून जास्त सांगते. पदनाम फक्त आजचे काम सांगते. व्हिसाचा प्रकार आणि मुदत मात्र हे सांगते की ती व्यक्ती त्या देशात कायदेशीरपणे किती काळ राहू शकते, नोकरी गेली तर काय होते, आणि जोडीदार तिथे जाऊ शकतो की नाही. आधी ते पान वाचा.
इमिग्रेशन स्थिती समजून घ्या
कोणत्याही देशाच्या इमिग्रेशन कायद्याचे तज्ज्ञ होण्याची गरज नाही. उमेदवार ढोबळमानाने कोणत्या गटात मोडतो एवढे कळले तरी पुरे, कारण या गटांचे स्वरूप एकमेकांपेक्षा फार वेगळे आहे.
- तात्पुरता वर्क व्हिसा. ठराविक मुदतीसाठी राहण्याची आणि काम करण्याची परवानगी, बहुतेकदा एका विशिष्ट कंपनीशी किंवा व्यवसायाशी बांधलेली. ती वाढवता येते आणि अनेक देशांत पीआरकडे जाणारी ती नेहमीचीच पायरी असते - पण ती सशर्त असते. नोकरी गेली, तर परवानगीही संपू शकते. जोडीदार सोबत जाऊ शकतो का आणि तो तिथे काम करू शकतो का, हे देशागणिक खूप बदलते.
- विद्यार्थी व्हिसा. शिकण्याची परवानगी, सहसा मर्यादित कामाच्या हक्कांसह आणि ठराविक शेवटच्या तारखेसह. विद्यापीठ कितीही चांगले असले, तरी विद्यार्थी व्हिसा म्हणजे परदेशातले स्थिरावलेले आयुष्य नव्हे. काही देश अवलंबितांना परवानगी देतात; बरेच देश विद्यार्थ्यांच्या बाबतीत ती फार मर्यादित ठेवतात.
- कायमस्वरूपी रहिवास (पीआर). एकाच कंपनीशी न बांधलेला, अनिश्चित काळ राहण्याचा आणि काम करण्याचा हक्क. ही स्थिती लक्षणीयरीत्या भक्कम असते, आणि जोडीदारासाठीचा मार्गही सहसा - नेहमी नाही - अधिक स्पष्ट असतो.
- त्या देशाचे नागरिकत्व. व्यक्तीकडे त्या देशाचा पासपोर्ट असतो. इथे एक गोष्ट लक्षात ठेवा - परदेशी नागरिकत्व घेतल्यावर भारतीय नागरिकत्व संपते; अशा अनेकांकडे त्याऐवजी ओसीआय कार्ड असते. कागदपत्रे, प्रवास आणि कधी मालमत्तेच्या बाबींवर याचा परिणाम होतो, म्हणून हे सुरुवातीलाच समजून घ्या.
इथे दोन नियम पाळले की चूक होत नाही. पहिला - एखाद्या विशिष्ट देशाच्या नियमांबद्दल भारतातले कुणी काय सांगते यावर विसंबू नका, या लेखावरही नका. त्या देशाच्या अधिकृत इमिग्रेशन संकेतस्थळावर जाऊन जोडीदार व्हिसाच्या अटी, पात्रता आणि सध्याचा अपेक्षित कालावधी स्वतः पाहा. नियम वारंवार बदलतात आणि प्रकारागणिक वेगळे असतात. दुसरा - उमेदवाराला स्वतःची स्थिती लेखी समजावून सांगायला सांगा: कोणता व्हिसा आहे, तो कधी संपतो, पीआरचा मार्ग असल्यास तो काय आहे, आणि जोडीदाराला तिथे नेण्याची प्रक्रिया कशी असते. प्रामाणिक उमेदवाराने या सगळ्याचा आधीच विचार केलेला असतो आणि तो एका परिच्छेदात उत्तर देऊ शकतो. लेखी प्रश्नाला मोघम उत्तर आले, तर तीही एक माहितीच आहे.
परदेशातील नोकरीची पडताळणी
इथले सगळे उघड, कायदेशीर आणि प्रमाणात आहे. तुम्ही सार्वजनिकरीत्या उपलब्ध असलेल्या गोष्टी तपासत आहात, आणि त्यापुढच्या कशासाठीही उमेदवाराची परवानगी घेत आहात.
- कंपनी स्वतंत्रपणे शोधा. कुणी पाठवलेल्या लिंकवर टिचकी मारण्याऐवजी कंपनीचे नाव स्वतः शोधा. ती कंपनी अस्तित्वात आहे का, त्या शहरात काम करते का, आणि सांगितल्याप्रमाणे काम करते का ते पाहा. खऱ्या कंपनीचे खरे संकेतस्थळ, पत्ता आणि दूरध्वनी क्रमांक कुणाच्या मदतीशिवाय सापडतो.
- अधिकृत ऑफिस ईमेल वापरायला सांगा. उमेदवाराला त्यांच्या ऑफिस ईमेलवरून एक मेसेज पाठवायला सांगा. कंपनीच्या डोमेनचा ईमेल हा अर्थपूर्ण पुरावा असतो; मोठ्या कंपनीत असल्याचे सांगणारी व्यक्ती सगळा पत्रव्यवहार खासगी ईमेलवरूनच करत असेल, तर तो प्रश्न विचारण्यासारखा आहे.
- व्यावसायिक प्रोफाइल पाहा. सांगितलेल्या इतिहासाशी जुळणारे सार्वजनिक व्यावसायिक प्रोफाइल - तीच कंपनी, साधारण त्याच तारखा, आणि तर्कशुद्ध प्रगती दाखवणारी कारकीर्द - पाहणे सोपे आहे आणि बायोडेटाशी ताडून पाहणेही सोपे आहे.
- संमतीने एचआरकडून खात्री मागा. स्थळ गंभीर टप्प्यावर आले असेल, तर उमेदवाराला त्यांच्या एचआर विभागाकडून किंवा व्यवस्थापकाकडून नोकरीची लेखी खात्री मिळवून द्यायला सांगणे पूर्णपणे रास्त आहे. अनेक कंपन्या हे नेहमीच करतात. मात्र उमेदवाराच्या पाठीमागे कंपनीशी संपर्क साधण्याऐवजी त्यांनाच ते जुळवून आणायला सांगा.
- कागदाइतकेच सहकार्य पाहा. लपवण्यासारखे काही नसलेली व्यक्ती सहसा मदतच करते. ती पत्र पुढे पाठवते, ऑफिस ईमेल स्वतःहून देते, करार समजावून सांगते. सतत टाळाटाळ, वारंवार तांत्रिक सबबी किंवा साध्या प्रश्नांचा राग - कोणत्याही एका न आलेल्या कागदापेक्षा हा नमुना जास्त बोलका असतो.
याच्या पलीकडे काहीही करू नका. कुणाच्या मागावर डिटेक्टिव्ह लावणे, खात्यांमध्ये घुसण्याचा प्रयत्न करणे, किंवा खोटी ओळख सांगून कंपनीशी संपर्क साधणे ही पडताळणी नव्हे. ते बेकायदेशीर किंवा अप्रामाणिक आहे, त्याने प्रामाणिक कुटुंबाशी असलेले नाते कायमचे बिघडते, आणि चूक तुमच्याच बाजूने होऊ शकते.
परदेशातील वैवाहिक स्थितीची पडताळणी
ही तपासणी कुटुंबांना सर्वात अवघड वाटते आणि विचारायलाही सर्वात संकोच वाटतो.
- थेट विचारा आणि नोंद ठेवा. उमेदवाराचे लग्न झाले आहे का किंवा कधी झाले होते का, परदेशात लिव्ह-इन जोडीदार किंवा नोंदणीकृत भागीदारी आहे का किंवा होती का, आणि मुले आहेत का - हे विचारा. उमेदवाराला आणि कुटुंबाला वेगवेगळे विचारा, आणि आरोपाच्या सुरात नव्हे तर नेहमीच्या प्रश्नासारखे विचारा.
- आधीचे लग्न सांगितले असल्यास हुकूमनामा मागा. घटस्फोट सांगितला असेल, तर त्याचा हुकूमनामा मागा - लग्न व घटस्फोट भारतात झाला असो वा परदेशात. प्रामाणिकपणे दुसरे लग्न करणाऱ्याला ही अपेक्षा असतेच. घटस्फोट परदेशात झाला असेल, तर कोणत्या न्यायालयात आणि कधी हे विचारा, आणि तो हुकूमनामा भारतात कसा ग्राह्य धरला जातो याबद्दल इथल्या वकिलाचा थोडक्यात सल्ला घ्या.
- काय तपासता येत नाही हे समजून घ्या. दुसऱ्या देशातील विवाहनोंदी भारतातून सहसा शोधता येत नाहीत. पुण्यात बसून पाहता येईल असे कोणतेही रजिस्टर नाही. काही मोजक्या देशांत सार्वजनिक नोंदी असतात; बहुतेक देशांत नसतात, आणि असल्या तरी परदेशी कुटुंबाला त्या उपलब्ध होत नाहीत.
नेमक्या याच मर्यादेमुळे एनआरआय स्थळात थेट संभाषण आणि कागदपत्रे इथल्या स्थळापेक्षा जास्त महत्त्वाची ठरतात. इथल्या स्थळात चौकशी करून पडताळणी होते; तिथे तुमच्या हातात त्या व्यक्तीचे स्वतःचे विधान आणि तिने दिलेला कागद एवढेच असते. म्हणून ते विधान स्पष्ट करून घ्या, स्वच्छ शब्दांत विचारा, आणि मेसेज जपून ठेवा. पुढे कधी आधीचे लग्न लपवल्याचे उघड झाले, तर काय सांगितले होते आणि कधी सांगितले होते हेच निर्णायक ठरते.
व्हिडिओ कॉल - नीट कसे वापरावेत
तुमच्या कुटुंबाला जी भेट घेता येत नाही, तिच्या सर्वात जवळचा पर्याय म्हणजे व्हिडिओ. तो ठरवून वापरा.
- फक्त चॅट नको, व्हिडिओचा आग्रह धरा. लांबलचक मेसेज आणि नुसते फोन कॉल फारसे काही सिद्ध करत नाहीत. जो सतत प्रवासात असतो, ज्याचे नेटवर्क नेहमीच खराब असते, किंवा जो बोलायला तयार असतो पण दिसायला कधीच तयार नसतो - तो काळाच्या ओघात बरेच काही सांगून जातो.
- परदेशातील आणि इथल्या कुटुंबाशी बोला. दोन्हींशी. त्याच देशात राहणाऱ्या आई-वडिलांशी किंवा भावंडांशी बोला, आणि वेगळे इथल्या नातेवाइकांशी बोला. तिकडेही ही चौकशी बहुतेकदा उमेदवाराची भावंडे किंवा चुलत-मामे भावंडेच करत असतात, आणि त्यांच्याशी होणारा थेट संवाद हा या सगळ्या प्रक्रियेतला सर्वात उपयुक्त कॉल ठरतो.
- घर पाहा. गाडीतून किंवा ऑफिसच्या पॅसेजमधून नव्हे, तर राहत्या घरातून कॉल करायला सांगा. यात खोदून विचारण्यासारखे काही नाही. एकदा निवांतपणे घरातून फिरून दाखवले, तरी कुटुंबाला बरेच काही कळते.
- एका प्रसंगावरून नव्हे, सवयीवरून ठरवा. एखादा कॉल चुकला तर त्याचा अर्थ काहीच नाही. ठरवलेल्या एका नीटनेटक्या कॉलपेक्षा कित्येक आठवडे सामान्य वेळी होणारे सामान्य कॉल जास्त सांगतात - आणि परदेशातील कुटुंब कॉलवर का येऊ शकत नाही याची कारणे सतत पुरवली जात असतील, तर तो नमुना आहे.
ऑनलाइन ओळखीत लागू होणारे तेच संकेत इथेही लागू होतात - ऑनलाइन विवाह संकेतस्थळांवरील सुरक्षिततेचे मार्गदर्शन यात इतर धोक्याच्या खुणा दिल्या आहेत, आणि सीमेपलीकडच्या स्थळात त्या प्रत्येकीचे महत्त्व आणखी वाढते.
पडताळणीचा क्रम
हे याच क्रमाने करा. प्रत्येक पायरी स्वस्त आहे, आणि लग्नाची तारीख ठरण्याआधी करणे नंतर करण्यापेक्षा कितीतरी सोपे आहे.
- कागदपत्रांची यादी लेखी मागा. पासपोर्टचे पहिले पान, सध्याचा व्हिसा किंवा रहिवासी परवाना, परदेशातील पत्त्याचा पुरावा, नोकरीचे पत्र किंवा करार, आणि शैक्षणिक प्रमाणपत्रे - मेसेजवर मागा, म्हणजे काय आणि कधी आले याची नोंद राहते.
- पदनाम नव्हे, व्हिसा वाचा. देश, व्हिसाचा प्रकार, अटी आणि मुदत पाहा, आणि आपली स्थिती काय परवानगी देते व जोडीदाराच्या दृष्टीने त्याचा अर्थ काय, हे उमेदवाराला लेखी विचारा.
- कंपनीची स्वतंत्रपणे खात्री करा. कंपनीचे संकेतस्थळ व दूरध्वनी क्रमांक स्वतः शोधा, पद आणि तारखा व्यावसायिक प्रोफाइलशी ताडून पाहा, आणि अधिकृत ऑफिस ईमेलवरून एक मेसेज मागा.
- वैवाहिक स्थितीबद्दल थेट विचारा. सध्याचे किंवा आधीचे लग्न, परदेशातील जोडीदार, मुले - आणि आधीचे लग्न सांगितले असल्यास घटस्फोटाचा हुकूमनामा.
- व्हिडिओचा आग्रह धरा आणि दोन्ही कुटुंबांशी बोला. व्हिडिओवर वारंवार बोला, परदेशातील व इथल्या कुटुंबाशी बोला, आणि राहते घर पाहा.
- निर्णयाआधी प्रत्यक्ष भेटा. भारतातल्या मुक्कामाचा उपयोग समारंभासाठी नव्हे तर खऱ्या भेटीसाठी करा, आणि दोन आठवड्यांच्या सुट्टीचे रूपांतर साखरपुडा व लग्नाच्या तारखेत करण्याच्या दबावाला बळी पडू नका.
- लग्नाची नोंदणी करा आणि स्वतःजवळ प्रती ठेवा. भारतात नोंदणी करून प्रमाणपत्र घ्या, आणि पासपोर्ट, व्हिसाची पाने व इतर सर्व कागदपत्रांच्या साक्षांकित प्रती स्वतःजवळ ठेवा.
लग्नाच्या वेळी घ्यायची काळजी
स्थळ सगळ्या तपासण्यांत पूर्ण उतरले, तरीही काही सवयी जपण्यासारख्या आहेत. सगळे ठीक असेल तर त्यांची किंमत शून्य आहे, आणि क्वचित काही बिघडलेच तर त्यांचे मोल फार मोठे आहे.
- भारतात लग्नाची नोंदणी करा आणि प्रमाणपत्र घ्या. ही सर्वात महत्त्वाची पायरी. नोंदणीकृत लग्न आणि त्याचे प्रमाणपत्र हाच पुढच्या जवळपास प्रत्येक गोष्टीचा आधार असतो - जोडीदार व्हिसासुद्धा त्यावरच अवलंबून असतो. प्रक्रियेसाठी महाराष्ट्रात विवाह नोंदणी पाहा, आणि आधी झालेल्या लग्नाची नोंद न करता विशेष विवाह कायद्याखालीच लग्न करायचे असेल तर महाराष्ट्रात कोर्ट मॅरेज पाहा.
- प्रत्येक कागदाच्या साक्षांकित प्रती ठेवा. पासपोर्टची पाने, व्हिसाची पाने, नोकरीचे पत्र, विवाह प्रमाणपत्र, लग्नाचे फोटो. साक्षांकित प्रती जोडप्याकडे तर असाव्यातच, पण वधूच्या माहेरीही असाव्यात.
- मूळ कागदपत्रे कधीही देऊ नका. प्रत मागितली जाईल तिथे साक्षांकित प्रत द्या. मूळ कागद ज्याचा त्याच्याकडेच राहावा.
- वधूचा पासपोर्ट व कागदपत्रे तिच्याच ताब्यात. तिचा पासपोर्ट, शैक्षणिक प्रमाणपत्रे, बँकेची कागदपत्रे - भारतात आणि परदेशी गेल्यावरही तिच्याच ताब्यात. हे कोणत्याही विशिष्ट कुटुंबाबद्दल विधान नाही. ही मूलभूत खबरदारी आहे, आणि समजूतदार घरात याचे कुणालाही आश्चर्य वाटणार नाही.
- मोठी रक्कम किंवा मालमत्ता देण्याआधी सल्ला घ्या. मोठी रक्कम पाठवण्याआधी, मालमत्तेचा व्यवहार करण्याआधी किंवा परदेशात संयुक्त खाते उघडण्याआधी वकील किंवा सनदी लेखापालाचा स्वतंत्र सल्ला घ्या. पैसे हलण्यापूर्वीच घ्या.
- कागदपत्रांत सुसंगती ठेवा. नावे, स्पेलिंग आणि तारखा पासपोर्ट, विवाह प्रमाणपत्र आणि प्रत्येक अर्जात एकसारख्या हव्यात. एका अक्षराच्या फरकानेही जोडीदार व्हिसा कित्येक महिने लांबू शकतो.
मदत कुठे मागावी
काही बिघडले असेल, किंवा नुसती विश्वासार्ह माहिती हवी असेल, तरी योग्य मार्ग उपलब्ध आहेत. निकाल मिळवून देण्याचे आश्वासन देणाऱ्या दलालांमार्फत न जाता थेट या ठिकाणी जा.
- परदेशातील भारतीय दूतावास. भारतीय दूतावास आणि वाणिज्य दूतावास ज्या देशात आहेत तिथल्या भारतीय नागरिकांना मदत करतात, आणि परदेशात अडचणीत असलेल्या व्यक्तीसाठी हाच पहिला योग्य संपर्क आहे.
- परराष्ट्र व्यवहार मंत्रालय. अनिवासी भारतीयांशी संबंधित बाबी, त्यात एनआरआय विवाहांशी निगडित सेवा व मार्गदर्शन, हे मंत्रालय पाहते. भारतीय कागदपत्रे परदेशात वापरण्यासाठी लागणारे साक्षांकन आणि अपोस्टिलही तिथूनच होते. सध्याच्या सेवा व प्रक्रिया दुसऱ्याकडून ऐकून न घेता - या लेखावरही विसंबून न राहता - थेट पाहा.
- राज्य पोलिसांतील एनआरआय कक्ष. परदेशात राहणाऱ्या जोडीदाराशी संबंधित तक्रारींसाठी अनेक राज्यांच्या पोलीस दलांत स्वतंत्र एनआरआय कक्ष आहेत. आपल्या राज्यात व जिल्ह्यात काय व्यवस्था आहे, हे स्थानिक पोलीस ठाण्यात किंवा जिल्हा पोलीस अधीक्षक कार्यालयात विचारा.
- जिल्हा विधी सेवा प्राधिकरण. महाराष्ट्रातील प्रत्येक जिल्ह्यात विधी सेवा प्राधिकरण आहे, जे मोफत किंवा सवलतीच्या दरात कायदेशीर मदत व सल्ला देते - वैवाहिक वादांतील महिलांसाठीही. जिल्हा न्यायालयाच्या आवारात याची चौकशी करता येते.
- सीमापार वैवाहिक प्रकरणे हाताळलेला वकील. अशा प्रकरणांत दोन कायदेशीर व्यवस्था एकाच वेळी गुंतलेल्या असतात. नेहमीचा वैवाहिक अनुभव इथे पुरेसा ठरेलच असे नाही, म्हणून असे काम आधी केले आहे का हे वकिलाला थेट विचारा.
इथे मुद्दामच कोणतेही दूरध्वनी क्रमांक, संकेतस्थळांचे पत्ते किंवा योजनांची नावे दिलेली नाहीत. ती बदलत राहतात, आणि अडचणीच्या क्षणी चुकीचा क्रमांक हा क्रमांक नसण्यापेक्षा वाईट ठरतो. सध्याचे संपर्क संबंधित कार्यालयाकडूनच खात्री करून घ्या.
बहुतांश एनआरआय स्थळे खरी असतात
वाचून झाल्यावर कुटुंब सुरुवातीपेक्षा जास्त घाबरलेले असेल, तर तो लेख फसला असे म्हणावे लागेल. बहुसंख्य एनआरआय स्थळे पूर्णपणे खरी असतात. बहुतेक उमेदवार नोकरीसाठी किंवा शिक्षणासाठी परदेशी गेलेली, घराची आठवण काढणारी माणसे असतात, आणि त्यांच्या कुटुंबालाही तुमच्यासारखीच अपेक्षा असते. सीमापार फसवणूक ही खरी आणि गंभीर समस्या आहे, आणि तरीही ती नेहमीची गोष्ट नाही.
वर सांगितलेल्या सगळ्याचा हेतू कुणाला पकडणे हा नाही. जो उमेदवार पडताळणीला पूर्ण सहकार्य करतो, तो नेमके तेच दाखवत असतो जे तुम्हाला होणाऱ्या जावयात किंवा सुनेत हवे असते. दोनदा न विचारता व्हिसाचे पान पाठवणारा, आपली स्थिती स्पष्ट समजावून सांगणारा, कुटुंबाला व्हिडिओ कॉलवर बसवणारा आणि कोल्हापुरातल्या काळजीत असलेल्या आई-वडिलांशी सबुरीने वागणारा माणूस - संसारात अवघड प्रसंग आल्यावर तो कसा वागेल याची बरीच कल्पना आधीच देऊन जातो.
तपासण्या करा, म्हणजे डोळसपणे "हो" म्हणता येईल. भीतीपोटी दिलेल्या "नाही" पेक्षा डोळस "हो" कितीतरी मोलाचा असतो - आणि भीतीपोटीच्या "नाही" मुळे कितीतरी उत्तम स्थळे हातची गेली आहेत.
परदेशात स्थायिक झालेले स्थळ शोधत असाल, किंवा परदेशातून इथल्या मराठी कुटुंबातले स्थळ शोधत असाल, तर विवाह स्वप्नवरील एनआरआय मराठी स्थळे पाहा - तिथे सध्याचा देश आणि मूळ गाव दोन्ही समोर राहतात.
नेहमी विचारले जाणारे प्रश्न
कोणत्या कागदपत्रांचा आग्रह धरावा? पासपोर्टचे पहिले पान, प्रकार व मुदत दाखवणारा सध्याचा व्हिसा किंवा रहिवासी परवाना, परदेशातील पत्त्याचा पुरावा, नोकरीचे पत्र किंवा करार, आणि शैक्षणिक प्रमाणपत्रे. आधीचे लग्न सांगितले असल्यास घटस्फोटाचा हुकूमनामाही. संपूर्ण यादी फक्त फोनवर न मागता मेसेजवर मागा, आणि नाव व जन्मतारीख सर्व कागदांत तंतोतंत जुळतात का ते तपासा.
भारतात झालेले लग्न परदेशात वैध ठरते का? भारतात रीतसर लागलेले आणि नोंदवलेले लग्न अनेक देशांत सर्वसाधारणपणे मान्य होते, पण ते मान्य करण्याच्या आणि इमिग्रेशनसाठी लागणाऱ्या अटी त्या त्या देशाचा कायदा ठरवतो. प्रत्यक्षात विवाह प्रमाणपत्राची साक्षांकित प्रत लागतेच, आणि परदेशी यंत्रणेने ती स्वीकारण्याआधी तिच्यावर साक्षांकन किंवा अपोस्टिल करावे लागते - भारतीय कागदपत्रांसाठी ही प्रक्रिया परराष्ट्र व्यवहार मंत्रालय पाहते. काहीही गृहीत धरण्याआधी संबंधित देशाच्या नेमक्या अटी तपासा.
जोडीदार व्हिसाला साधारण किती वेळ लागतो? याचे सरसकट उत्तर नाही, आणि जो कुणी ते देईल त्याबाबत सावध राहा. लागणारा कालावधी पूर्णपणे देशावर, व्हिसाच्या प्रकारावर, अर्जदाराच्या स्वतःच्या स्थितीवर आणि त्या वेळच्या अर्जांच्या संख्येवर अवलंबून असतो. एकमेव विश्वासार्ह स्रोत म्हणजे त्या देशाचे अधिकृत इमिग्रेशन संकेतस्थळ, जिथे सध्याचा अपेक्षित कालावधी सहसा प्रसिद्ध केलेला असतो. दुसऱ्या कुटुंबाच्या अनुभवावरून सांगितलेल्या कालावधीवर जाण्याची तारीख ठरवू नका.
व्हिसाची माहिती द्यायला नकार दिला तर? एकदा पुन्हा शांतपणे विचारा आणि कारण सांगा - की संपूर्ण कुटुंबाचे पुढचे आयुष्य ही स्थिती समजण्यावर अवलंबून आहे, आणि तीच माहिती तुम्हीही तुमच्या बाजूने द्याल. खासगीपणाची खरी काळजी आणि सरळ नकार यात फरक करा - खासगीपणाची अडचण असेल तर प्रत न पाठवता व्हिडिओ कॉलवर कागद दाखवता येतो. पण लग्नाची बोलणी चालू असताना कोणता व्हिसा आहे हे सांगायलाच ठाम नकार असेल, तर ती गंभीर बाब आहे, आणि त्या आधारावर पुढे न जाण्याचा निर्णय पूर्णपणे रास्त आहे.
ते परत जाण्याआधी लग्नाची नोंदणी करावी का? शक्य असेल तिथे नक्कीच करावी. भारतातील नोंदणी आणि त्यानंतरचे प्रमाणपत्र हाच पुढच्या प्रत्येक टप्प्याचा - जोडीदार व्हिसाच्या अर्जासह - आधार असतो. जोडीदार देश सोडून गेल्यावर हे जमवणे कितीतरी अवघड होते, कारण नोंदणीसाठी सहसा दोघांची उपस्थिती लागते. मुक्काम कमी असेल तर कागदपत्रांची तयारी लग्नानंतर नव्हे तर लग्नाआधीच सुरू करा - आणि विशेष विवाह कायद्याखाली लग्न करणार असाल, तर तीस दिवसांच्या सूचना कालावधीचा हिशेब आधीच मांडा; एनआरआय जोडप्यांची अडचण नेमकी इथेच होते.
प्रामाणिक कुटुंबाला हे सगळे विचारणे अपमानास्पद ठरते का? नाही, आणि परदेशातील बहुतेक कुटुंबांना याची सवय असते. हे आमच्या नेहमीच्या पद्धतीचा भाग आहे असे सांगा, तुमच्याबद्दलही तीच माहिती स्वतःहून द्या, आणि भावनिक गुंतवणूक होण्यापूर्वी लवकर विचारा. परदेशात राहिलेल्या कुटुंबांना ही नेहमीची खबरदारी वाटते. शांतपणे आणि परस्पर पद्धतीने केलेल्या विनंतीचा ज्यांना राग येतो, ते काहीतरी सांगत असतात.
अडचण अंतराची आहे, माणसाची नाही. इथल्या स्थळाला फुकट मिळणाऱ्या अनौपचारिक तपासण्यांच्या जागी ठरवून तपासण्या करा - कागदपत्रांची पूर्ण यादी, नीट वाचलेले व्हिसाचे पान, कंपनीची स्वतंत्र खात्री, वैवाहिक स्थितीबद्दल थेट प्रश्न, दोन्ही कुटुंबांशी खरा व्हिडिओ संपर्क, प्रत्यक्ष भेट, आणि नोंदणीकृत लग्न व स्वतःजवळ ठेवलेल्या प्रती. आयुष्यभराच्या निर्णयासाठी पंधरा दिवसांचे हे कष्ट फार नाहीत, आणि खरा उमेदवार हे सगळे तुमच्यासोबत आनंदाने पार पाडेल.
ही सर्वसाधारण माहिती आहे, कायदेशीर किंवा इमिग्रेशनविषयक सल्ला नाही. नियम देशागणिक वेगळे असतात आणि वारंवार बदलतात. कृती करण्यापूर्वी सध्याच्या अटी संबंधित कार्यालयाकडून, त्या देशाच्या अधिकृत इमिग्रेशन यंत्रणेकडून किंवा तज्ज्ञाकडून तपासून घ्या.
हेही वाचा
- एनआरआय मराठी विवाह - कुटुंबांसाठी व जोडप्यांसाठी मार्गदर्शन
- स्थळाची पडताळणी कशी करावी
- ऑनलाइन विवाह संकेतस्थळांवर सुरक्षित कसे राहावे
- महाराष्ट्रात विवाह नोंदणी कशी करावी
अजून योग्य स्थळ शोधत आहात?
विवाह स्वप्न हे महाराष्ट्रभर पडताळलेली स्थळे असलेले मराठी विवाह संकेतस्थळ आहे:
- मराठी विवाह संस्था · मराठा · ९६ कुळी मराठा · ब्राह्मण · धनगर · सोनार
- पुणे · मुंबई · नाशिक · कोल्हापूर · नागपूर · ठाणे
- घटस्फोटीत स्थळे · एनआरआय स्थळे · वधू वर सूचक केंद्र