"कधी करताय लग्न" हा प्रश्न विचारायला सुरुवात होते ते वय बदललेले नाही. पंचविशीच्या आसपास नातेवाईक विचारायला लागतात, आधीच्या पिढीतही तसेच होते. बदलले आहे ते वय म्हणजे माणूस खरोखर तयार होतो ते - शिक्षण संपलेले, नोकरी स्थिरावलेली, स्वतःच्या पायावर उभे राहिलेले. प्रश्न सुरू होण्याचे वय आणि तयारी होण्याचे वय यांच्यामधले हे अंतर - तिशीनंतरच्या शोधातला जवळपास सगळा त्रास याच अंतरात असतो. हा लेख या अंतराच्या दोन्ही बाजूंसाठी आहे, कारण दोन्ही बाजू त्यांच्या जागी बरोबरच आहेत.
वेळापत्रक का बदलले
यातल्या कोणत्याही गोष्टीचे समर्थन करायची गरज नाही. ही आजच्या असंख्य मराठी घरांतली साधी वस्तुस्थिती आहे.
- शिक्षणालाच जास्त वर्षे लागतात. पदवी, मग पदव्युत्तर शिक्षण, त्यानंतर एखादा व्यावसायिक अभ्यासक्रम किंवा स्पर्धा परीक्षेचे प्रयत्न. मनापासून शिकणारा मुलगा किंवा मुलगी सव्वीस-सत्ताविशीची होईपर्यंत अभ्यासातच असते.
- नोकरीची सुरुवातीची वर्षे अस्थिर असतात. पहिली नोकरी क्वचितच शेवटची असते. प्रोबेशन, कंत्राटी काम, बदल्या, एक-दोन ठिकाणी बदल, आणि अनेकांच्या बाबतीत नोकरी सांभाळून स्पर्धा परीक्षांची तयारी.
- कामासाठी शहरांकडे जावे लागले. पुणे, मुंबई, बेंगळुरू, हैदराबाद आणि बऱ्याच जणांच्या बाबतीत परदेश. गावापासून दूर राहणाऱ्या मुलाचे किंवा मुलीचे स्थळ जुळवणे अवघड जाते, कारण घरची नेहमीची ओळखीची साखळी तिथवर पोहोचत नाही.
- आधी आर्थिक स्थैर्य हवे असते. घराचे कर्ज, थोडी बचत, धाकट्या भावंडांचे शिक्षण, आई-वडिलांचा दवाखाना. नव्या कर्जात अडकून लग्न करण्यापेक्षा स्थिर झाल्यावर करावे असे वाटणे हा शहाणपणा आहे, स्वार्थ नाही.
- आता निर्णय मुलांनी घ्यावा अशी दोन्हीकडून अपेक्षा असते. पंचवीस वर्षांपूर्वी वडीलधारी माणसे ठरवायची आणि मुले होकार द्यायची. आज बहुतेक कुटुंबांना दोघांचे मनापासून पटलेले हवे असते, आणि त्यासाठी जास्त भेटी आणि जास्त वेळ लागतो.
हे सगळे मिळून तयारीचे वय नातेवाइकांच्या डोक्यातल्या कॅलेंडरपेक्षा काही वर्षे पुढे सरकते. यात काहीही बिघडलेले नाही. फक्त ते कॅलेंडर जुने झाले आहे.
पालकांच्या मनात नेमकी काय काळजी असते
तुम्ही मुलगा किंवा मुलगी म्हणून हे वाचत असाल, तर एक गोष्ट समजून घ्या - तुमचे आई-वडील उगीच मागे लागलेले नाहीत. त्यांची काळजी नेमकी आहे, आणि तिच्यातली बरीचशी अवाजवी नाही.
- प्रश्न त्यांना विचारले जातात, आणि सतत विचारले जातात. प्रत्येक लग्नात, प्रत्येक कार्यक्रमात, गावी गेले की तिथेही. वर्षभरात पन्नास वेळा तोच प्रश्न ऐकायचा आणि उत्तर काहीच द्यायचे नाही, हे मनाला थकवते.
- वेळ जाईल तसे पर्याय कमी होतात असे त्यांना वाटते, आणि ते अंशतः खरे आहे. एका ठराविक वयोगटातील अविवाहित स्थळांची संख्या वर्षागणिक कमी होत जाते. पालकांनी हे इतर घरांत प्रत्यक्ष पाहिलेले असते, ते नुसते मनाचे खेळ नाहीत.
- आरोग्य आणि मुलांचा विचार मनात असतो. ठराविक वयानंतर मूल होण्याबाबत आणि नंतरच्या वयात लहान मुलांना वाढवण्याच्या दमछाकीबाबत अनेक पालकांना काळजी वाटते. वैद्यकीय चित्र त्यांना वाटते तसेच असो वा नसो, ती काळजी प्रामाणिक असते आणि मायेतून येते.
- आपल्यानंतर मूल एकटे पडेल ही भीती. ही सर्वात खोलवरची काळजी असते आणि ती क्वचितच बोलून दाखवली जाते. आपण नसू तेव्हा याच्यासोबत कोणीतरी असावे एवढाच त्यामागचा विचार असतो. ती काळजीच्या रूपात व्यक्त होणारी माया आहे.
- न पार पडलेल्या जबाबदारीचे ओझे वाटते. अनेक मराठी घरांत मुलाचे किंवा मुलीचे लग्न लावून देणे ही पालकांची जबाबदारी मानली जाते. अपुरी राहिलेली जबाबदारी मनावर भार ठेवते.
यातले काहीही मूर्खपणाचे नाही. ते बाजूला सारण्यापेक्षा त्याला नीट उत्तर द्यायला हवे.
तिशीनंतर मुला-मुलींना प्रत्यक्षात काय अनुभवायला मिळते
तुम्ही पालक म्हणून हे वाचत असाल, तर तुमचा मुलगा किंवा मुलगी या शोधाकडे बेफिकिरीने पाहत नाही. त्यांच्यासमोर काही अगदी ठोस अडचणी असतात.
- त्याच वयोगटातील स्थळे कमी असतात. त्यांच्या वर्गातल्या बहुतेकांची लग्ने आधीच झालेली असतात. त्याच वयोगटात उरलेली प्रोफाइल संख्येने खरोखरच कमी असतात, आणि त्यातलीही बरीचशी अरुंद वयोमर्यादेतच शोधत असतात.
- कुटुंबे काहीही वाचण्याआधी वयावरून चाळणी लावतात. चांगले लिहिलेले प्रोफाइल, चांगली नोकरी, चांगले घर - वयाचा रकाना त्यांच्या मर्यादेबाहेर असेल तर यातले काहीही वाचलेच जात नाही. चांगल्या स्थळाला प्रतिसादच न येण्याचे हे सर्वात मोठे कारण आहे.
- "काहीतरी अडचण असणार" हा समज. तेहतीस वर्षांचा मुलगा किंवा मुलगी अविवाहित असणे म्हणजे काहीतरी खुपत असणार - आजारपण, मोडलेले प्रेमप्रकरण, स्वभावातली अडचण किंवा घरचा प्रश्न. बहुतेक वेळा यातले काहीच नसते, पण या संशयाला उत्तर मात्र द्यावेच लागते.
- तेच ते पहिले बोलणे पुन्हा पुन्हा करण्याचा थकवा. शिक्षण, नोकरी, पगार, भावंडे, मूळ गाव, अपेक्षा. आठवडाभर काम करून आल्यावर चाळिसाव्यांदा हीच माहिती सांगणे माणसाला पुरते दमवते. अनेक जण उत्तर देणे थांबवतात, ते लग्नाची इच्छा संपली म्हणून नव्हे, तर सुरुवातीच्या दहा मिनिटांचा कंटाळा आला म्हणून.
- घरात सतत नजरेखाली असल्यासारखे वाटते. प्रत्येक फोन लक्षात घेतला जातो, प्रत्येक भेटीनंतर प्रश्न विचारले जातात. शोध ही खासगी गोष्ट राहत नाही, ती घरातला सामायिक विषय होऊन बसते.
पण तिशीनंतरच्या बाजूला एक खरा फायदाही आहे आणि तो या अडचणींत हरवू देऊ नये. दहा वर्षे नोकरी केलेला, घरापासून दूर राहिलेला, पैसा हाताळलेला आणि अपयश पचवलेला माणूस स्वतःला चोवीसाव्या वर्षीपेक्षा कितीतरी चांगला ओळखतो. काय चालेल आणि काय अजिबात चालणार नाही हे त्याला माहीत असते. एवढ्या स्पष्टतेने ठरलेली लग्ने बऱ्याच भक्कम पायावर सुरू होतात.
अपेक्षांची फेरमांडणी - मुला-मुलींसाठी
हे तडजोड करण्याबद्दल नाही. आयुष्याच्या वेगळ्या टप्प्यासाठी लावलेल्या चाळण्या बदलण्याबद्दल आहे.
- वयाची मर्यादा दोन्ही बाजूंनी वाढवा. पंचविशीत तीन वर्षांची मर्यादा ठीक असते, तेहतिशीत ती अडचणीची ठरते. वरचीही वाढवा आणि खालचीही. सवयीने ठरवलेल्या मर्यादेच्या अगदी बाहेर अनेक चांगली स्थळे असतात.
- पात्रतेच्या यादीपेक्षा स्वभावाला जास्त वजन द्या. समान पदवी असल्याने संसार चालेल याची खात्री मिळत नाही. मतभेद कसे हाताळले जातात, स्वतःच्या आणि तुमच्या आई-वडिलांशी कसे वागले जाते, अडचणीत माणूस किती स्थिर राहतो - पुढची चाळीस वर्षे यावरच ठरतात.
- घटस्फोटीत स्थळांचा आणि मूल असलेल्या स्थळांचा विचार करा. नीट संपलेले, फार न टिकलेले पहिले लग्न माणसाबद्दल फारसे काहीच सांगत नाही. ठरवण्यापूर्वी प्रोफाइल वाचा आणि त्या व्यक्तीशी बोला. तिशीनंतरची सर्वात जुळणारी स्थळे बऱ्याचदा इथेच सापडतात.
- शहर किंवा नेमक्या उत्पन्नाची अट पुन्हा तपासा. एकाच शहराचा आग्रह किंवा पगाराचा ठराविक आकडा यामुळे बाकी सर्व दृष्टींनी योग्य असलेली बरीच स्थळे गळून पडतात. त्याऐवजी विचारा - दोघे मिळून जे कमावतो त्यात कुठेतरी नीट संसार उभा राहू शकतो का.
- निर्णय वेळेत घ्या. काहीच हातचे जाऊ नये म्हणून सहा बोलणी महिनोन्महिने अर्धवट ठेवणे, हाच चांगले स्थळ गमावण्याचा सर्वात सामान्य मार्ग आहे. प्रत्येकाला प्रामाणिक वेळ द्या आणि मग स्पष्ट होकार किंवा स्पष्ट नकार द्या.
- भेटायला नकार देऊ नका. प्रोफाइलमधून माणूस सपाट वाटतो. कागदावर सामान्य वाटणारी अनेक स्थळे वीस मिनिटे प्रत्यक्ष बोलल्यावर पूर्ण वेगळी दिसतात.
अपेक्षांची फेरमांडणी - पालकांसाठी
तितकीच ठोस, आणि हीसुद्धा तडजोडीबद्दल नाही.
- बायोडेटाच्या आधी माणूस पाहा. स्थळ आले की रकाने जुळवण्याआधी विचारा - मुलगा किंवा मुलगी स्वभावाने कशी आहे. तुमच्या मुलाला कागदाबरोबर नाही, माणसाबरोबर राहायचे आहे.
- चोवीस वर्षांच्या मुलासाठी केलेली यादी सोडून द्या. काही वर्षांपूर्वी केलेली यादी - उंची, नेमके उत्पन्न, ठराविक शहर, ठराविक पोटजात, पहिलेच लग्न - ती वेगळ्या शोधासाठी बनवलेली होती. ती एकदा नीट वाचा आणि त्यातल्या नेमक्या दोन-तीन गोष्टी कोणत्या ज्यांवर खरोखर तडजोड शक्य नाही, हे प्रामाणिकपणे खुणा करून ठरवा. बाकीचे सोडून द्या.
- आता शोधाला जास्त वेळ लागतो हे स्वीकारा. चाळणीतून कमी स्थळे पुढे येतात आणि प्रत्येक स्थळ नीट पडताळायला जास्त वेळ लागतो. काही महिने शांतता म्हणजे काहीच घडत नाही किंवा तुमचे मूल प्रयत्न करत नाही असे नव्हे.
- कृत्रिम घाई निर्माण करू नका. मुदती घालणे, चुलत-मामेभावंडांशी तुलना करणे आणि पाहुण्यांसमोर टोमणे मारणे यातून काहीही लवकर होत नाही.
- हे एक वाक्य स्पष्टपणे लक्षात ठेवा. दबाव ही एकच गोष्ट अशी आहे जी मुलाला किंवा मुलीला शोधापासून पूर्णपणे तोंड फिरवायला लावते. घरातले वातावरण बिघडण्याचे कारण हा शोध होऊन बसला, की माणसे घरातली शांतता टिकवण्यासाठी शोधच थांबवतात.
- व्यवहाराचा भार तुम्ही उचला. प्रोफाइल चाळणे, पहिला फोन करणे, भेटीची जुळवाजुळव करणे - नोकरी करणाऱ्याला या सगळ्याला वेळ मिळत नाही. काळजी वाढवण्यापेक्षा कामात हातभार लावा.
तिशीनंतरच्या शोधाची व्यवहार्य पद्धत
इथे मेहनतीपेक्षा पद्धत जास्त महत्त्वाची ठरते. काही मोजके बदल केले की तिशीनंतरचा शोध लक्षणीयरीत्या सुधारतो.
- नुसते चाळत बसण्यापेक्षा चाळण्या नीट वापरा. वय, ठिकाण, शिक्षण आणि वैवाहिक स्थिती विचारपूर्वक ठरवा आणि मग जे समोर येईल ते नीट पाहा. तासन्तास स्क्रोल करण्यातून हालचाल होते, स्थळे मिळत नाहीत. वधू स्थळे आणि वर स्थळे पाहताना चाळण्या स्वप्नांप्रमाणे नव्हे तर प्रामाणिकपणे लावा.
- प्रोफाइलमध्ये स्पष्ट लिहा, म्हणजे चुकीची स्थळे आपोआप बाजूला होतील. तुम्हाला कोणती वयोमर्यादा चालेल, ठिकाण बदलायची तयारी आहे का, आणि कसे घर हवे आहे हे लिहा. स्पष्टपणा म्हणजे उद्धटपणा नव्हे. त्याने दोन्ही बाजूंचे आठवडे वाचतात. हे मागण्यांच्या यादीसारखे न वाटता कसे लिहावे हे आमच्या स्वतःविषयीची माहिती कशी लिहावी या लेखात दिले आहे.
- वयाचा प्रश्न प्रोफाइलमध्येच एकदा निकालात काढा. गेली काही वर्षे कशात गेली - शिक्षण, बाहेरगावची नोकरी, घरची जबाबदारी - याचे एक साधे वाक्य पहिल्या फोनआधीच संशय दूर करते, आणि मग तेच स्पष्टीकरण पुन्हा पुन्हा द्यावे लागत नाही.
- वेळेत उत्तर द्या आणि नकार स्पष्ट कळवा. पटकन दिलेला नम्र नकार ही सौजन्याची गोष्ट आहे आणि त्याने तुमच्या घराचे नाव चांगले राहते. उत्तरच न देणे मात्र कुटुंबे लक्षात ठेवतात आणि इतरांना सांगतात.
- मेळाव्यांना जा, विशेषतः खास गटांसाठी होणाऱ्या मेळाव्यांना. महाराष्ट्रात आता अनेक वधू वर मेळावे खास तिशीनंतरच्या स्थळांसाठी आणि दुसऱ्या विवाहाच्या स्थळांसाठी आयोजित केले जातात. तिथे हॉलमधले सगळेच त्याच परिस्थितीत असतात, त्यामुळे संकोच पूर्णपणे निघून जातो. तयारी कशी करावी आणि सोबत काय न्यावे हे आमच्या वधू वर मेळावा मार्गदर्शकात दिले आहे.
- घटस्फोटीत स्थळांचाही शोधात समावेश करा. घटस्फोटीत स्थळांच्या विभागात बरीच गंभीर आणि स्थिरावलेली स्थळे असतात, आणि वय, विचार व आयुष्याचा टप्पा या तिन्ही बाबतीत तीच सर्वात जवळची ठरतात.
- भौगोलिक कक्षा रुंद करा. शोध आतापर्यंत एका जिल्ह्यापुरता किंवा एका शहरापुरता असेल, तर तो वाढवा. दोन जिल्हे दूर असलेले पण नीट जुळणारे कुटुंब, जवळचे पण न जुळणारे कुटुंब यापेक्षा कधीही चांगले.
पालक आणि मुलामधला एक नीट संवाद
हा संवाद एकदाच, पण नीट करा. पुढच्या सगळ्या शोधातला बराचसा वाद त्याने टळतो. घरी पाहुणे नसतील अशा एका संध्याकाळी शांतपणे बसा.
- कोणी काय करायचे ते ठरवा. प्रोफाइल कोण चाळणार, पहिला फोन कोण करणार, भेटीची जुळवाजुळव कोण करणार. बहुतेक भांडणे माणसांवरून नसतात, ती कोणी काय करायचे यावरून असतात.
- खरोखर तडजोड न होणाऱ्या अपेक्षा ठरवा. दोघांनीही ज्यावर मुळीच तडजोड शक्य नाही ते लिहून काढावे. सहसा प्रत्येकाच्या यादीत दोन-तीनच गोष्टी उरतात, आणि वाटते त्यापेक्षा त्या जास्त जुळतातही. या छोट्या यादीबाहेरचे सगळे आता लवचिक आहे, आणि दोघांची त्याला संमती आहे.
- हा विषय किती वेळा काढायचा ते ठरवा. आठवड्यातून एकदा, ठरलेल्या दिवशी, खरीखुरी माहिती देऊन. त्याने पालकांना बाजूला ठेवल्यासारखे वाटत नाही आणि मुलाला प्रत्येक जेवणाच्या वेळी विचारले जात नाही. दोन्ही टोकांपेक्षा हेच जास्त चालते.
- नातेवाइकांना काय सांगायचे ते ठरवा. दोघेही वापरतील असे एकच वाक्य ठरवा, म्हणजे लग्नाच्या मांडवात कोणालाही जागच्या जागी उत्तर शोधावे लागणार नाही.
हा भावनिक नव्हे, तर कारभाराचा संवाद आहे. आणि तो चालतो तोच त्यामुळे.
काही परिस्थिती खरोखर अवघड असतात
वयाची चाळणी रुंद केली की सगळेच सुटते असे म्हणणे प्रामाणिक ठरणार नाही.
- ग्रामीण भागातील स्थळे. महाराष्ट्राच्या काही भागांत शेती करणाऱ्या कुटुंबांतील आणि छोट्या गावांतील मुलांना स्थळ मिळवणे खरोखर अवघड जाते, कारण त्याच वयोगटातील अनेक मुली शिक्षण आणि नोकरीसाठी शहरात गेलेल्या असतात आणि तिथेच लग्न करायला प्राधान्य देतात. यावर बरीच चर्चा होते आणि ही अडचण खरी आहे. रुंद केलेली कक्षा, गावच्या ओळखीपलीकडे पोहोचणारे ऑनलाइन प्रोफाइल आणि लग्नानंतर राहायचे कुठे या प्रश्नावर मोकळेपणा - प्रत्यक्षात हेच पर्याय हातात आहेत. त्यांचा उपयोग होतो, पण त्याने अडचण पूर्ण संपत नाही.
- आई-वडिलांना आर्थिक आधार देणारी स्थळे. उत्पन्नाचा मोठा हिस्सा घरी जात असेल, किंवा आई-वडील सोबत राहणार असतील, तर हे नंतर कळण्यापेक्षा सुरुवातीलाच सांगितलेले बरे. काही कुटुंबे मागे सरतील. जी सरणार नाहीत, त्यांच्याशीच बोलण्यात अर्थ आहे.
- आजारपण किंवा घरची शुश्रूषेची जबाबदारी असलेली स्थळे. योग्य टप्प्यावर, स्वतःच्या शब्दांत आणि माफी मागितल्यासारखे न लिहिता स्पष्ट सांगा. त्याने स्थळांची संख्या कमी होईल हे खरे. पण ज्यांना ते स्वीकारता येईल अशी माणसे त्यामुळेच सापडतात, आणि ते कितीही जपून लिहिलेल्या शब्दांनी होत नाही.
या तिन्ही परिस्थितींत प्रामाणिक सल्ला एकच आहे - परिस्थिती सुरुवातीलाच सांगा, सोयीस्कर वाटते त्यापेक्षा जास्त रुंद शोधा, आणि जास्त वेळ लागणार आहे हे गृहीत धरा. हे उत्साह वाढवणारे नाही, पण खरे आहे, आणि खोटा दिलासा कोणाच्याच उपयोगाचा नसतो.
नेहमी विचारले जाणारे प्रश्न
तिशीनंतर स्थळ मिळणे खरोखर अवघड होते का? हो, पण एका ठराविक अर्थाने - त्याच वयोगटात अविवाहित स्थळे कमी उरतात आणि अनेक कुटुंबे काहीही वाचण्याआधी वयावरून चाळणी लावतात. ही अडचण खरी आणि रचनात्मक आहे. पण याचा अर्थ शक्यता कमी असा नाही. वयाची मर्यादा वाढवणे, दुसऱ्या विवाहाच्या स्थळांचा विचार करणे आणि मोठ्या भागात शोधणे यातून यातली बरीचशी अडचण दूर होते.
आम्ही अपेक्षा कमी कराव्यात का? कमी करण्यापेक्षा बदला. स्वभाव, मूल्ये, प्रामाणिकपणा आणि घरच्यांशी वागण्याची पद्धत याबद्दलच्या अपेक्षा जशाच्या तशा ठेवा. नेमके उत्पन्न, ठराविक शहर, ठराविक उंची किंवा पहिलेच लग्न - या अपेक्षा पुन्हा तपासण्यासारख्या आहेत. बहुतेक कुटुंबांच्या लक्षात येते की त्यांनी दुसऱ्या प्रकारच्या अपेक्षा घट्ट धरल्या होत्या आणि पहिल्या प्रकारच्या सैल सोडल्या होत्या.
३०+ मेळाव्यांना जाणे उपयोगाचे असते का? बहुतेकांसाठी हो. तिथे उपस्थित सगळेच त्याच वयोगटातले आणि त्याच परिस्थितीतले असतात, त्यामुळे अवघडलेपणाचा भाग आधीच संपलेला असतो. एका दुपारीत ऑनलाइन महिनाभरात होणार नाही एवढे खरे बोलणे होऊ शकते. छापलेला बायोडेटा घेऊन जा, अपेक्षा मर्यादित ठेवा आणि मेळावा हे एकमेव उत्तर न मानता अनेक मार्गांपैकी एक माना.
पस्तिशीनंतरच्या मुलाने किंवा मुलीने दुसऱ्या विवाहाच्या स्थळाचा विचार करावा का? गंभीरपणे विचार करण्यासारखे आहे. त्या वयोगटात उपलब्ध स्थळांपैकी बऱ्याच जणांचे आधी लग्न झालेले असते, आणि त्यातली अनेक माणसे स्थिरावलेली, आपल्याला काय हवे याबद्दल स्पष्ट आणि पहिल्या शोधातल्या भ्रमांतून बाहेर आलेली असतात. आधीच्या लग्नाची परिस्थिती समजून घ्या, घरच्यांना भेटा आणि मूल असेल तर त्याबद्दल स्पष्ट बोला. वर्गवारी नव्हे, माणूस पाहा.
सतत विचारणाऱ्या नातेवाइकांना कसे हाताळावे? एकच शांत वाक्य ठरवा आणि प्रत्येक वेळी तेच वापरा. "आम्ही पाहतोय, ठरले की सगळ्यांना सांगूच" एवढे हसतमुखाने आणि पुढे काहीही न वाढवता सांगणे पुरते. स्पष्टीकरण देऊ नका, समर्थन करू नका, आणि घरातल्या वेगवेगळ्या माणसांनी वेगवेगळी उत्तरे देऊ नयेत हे पाहा. प्रत्येक वेळी तेच उत्तर मिळते हे लक्षात आले की विचारणे आपोआप कमी होते.
आमचे मूल या विषयात लक्षच घालत नाही. आता काय करावे? एकदा, आवाजात तक्रार न ठेवता कारण विचारा. उत्तर बहुतेकदा दबाव, आधीचा वाईट अनुभव किंवा या प्रक्रियेचा थकवा असेच असते, लग्नाला नकार असे नसते. विषय काढण्याची वारंवारता कमी करा, यांत्रिक कामे तुम्ही उचलण्याची तयारी दाखवा आणि काही महिने वेग त्यांना ठरवू द्या. दबावाखाली येणार नाही एवढा सहभाग यातून जवळपास नेहमीच परत येतो.
तिशीनंतरचा शोध सावकाश असतो, त्याला जाळे मोठे लागते, आणि दोन्ही बाजूंना आवडत्या असलेल्या काही अटी सोडाव्या लागतात. ही काही आणीबाणी नाही आणि तिला तसे वागवायचीही गरज नाही. कागदापेक्षा माणूस आधी पाहणारे पालक आणि सगळे पर्याय अर्धवट ठेवण्याऐवजी स्पष्ट निर्णय घेणारी मुले - यांना मार्ग सापडतोच. प्रक्रिया गांभीर्याने घ्या आणि कॅलेंडर थोडे कमी गांभीर्याने.
हेही वाचा
- वधू वर मेळावा - संपूर्ण मार्गदर्शक
- आजची ठरवून केलेली लग्ने
- लग्नाआधी विचारायचे प्रश्न
- पालकांसाठी मॅट्रिमोनी प्रोफाइल मार्गदर्शक
अजून योग्य स्थळ शोधत आहात?
विवाह स्वप्न हे महाराष्ट्रभर पडताळलेली स्थळे असलेले मराठी विवाह संकेतस्थळ आहे:
- मराठी विवाह संस्था · मराठा · ९६ कुळी मराठा · ब्राह्मण · धनगर · सोनार
- पुणे · मुंबई · नाशिक · कोल्हापूर · नागपूर · ठाणे
- घटस्फोटीत स्थळे · एनआरआय स्थळे · वधू वर सूचक केंद्र