पिढ्यानपिढ्या चौकशीला वेगळी पद्धत लागतच नव्हती. एका नातेवाइकाला विचारायचे, तो गावातल्या कुणाला तरी विचारायचा, आणि त्याला त्या घरची जमीन, आजोबांचा लौकिक आणि थोरला मुलगा नागपूरला का गेला हे सगळे माहीत असायचे. आठवडाभरात चित्र स्पष्ट व्हायचे आणि ते बहुधा खरेही असायचे.
आज समोर आलेल्या स्थळापर्यंत ते जाळे पोहोचतच नाही. शिक्षण पुण्यात, नोकरी बेंगळुरूला, आणि कुटुंब दोनदा हलले - एकदा वडिलांच्या बदलीने, एकदा बहिणीच्या लग्नानंतर. तुमच्या ओळखीतल्या कुणीच त्यांना पाहिलेले नाही. चौकशीमागची भावना अगदी योग्य आहे. फक्त पद्धत बदलावी लागणार आहे.
आधी ठरवा - नेमके काय तपासायचे आहे
बहुतेक कुटुंबे काय शोधायचे हे ठरवण्याआधीच चौकशी सुरू करतात, आणि मग ती भरकटत जाते. खरी यादी फार छोटी असते.
- व्यक्ती जी सांगते तीच आहे का? नाव, वय, कुटुंब, प्रत्यक्षात राहते कुठे आणि काम कुठे करते.
- शिक्षण व नोकरी खरी आहे का? पदवी, संस्था, कंपनी आणि साधारण कोणते काम.
- वैवाहिक इतिहास सांगितल्याप्रमाणे आहे का? आधीचे लग्न, मोडलेला साखरपुडा, किंवा सुरू असलेली कोर्टातील बाब.
- आरोग्य किंवा आर्थिक बाबतीत निर्णयाआधी माहीत असायला हवे असे काही आहे का? सगळेच नव्हे, पण निर्णय बदलू शकेल असे काही.
- कौटुंबिक परिस्थिती सांगितल्यासारखी आहे का? घरात कोण कोण राहते, कोण कुणावर अवलंबून आहे आणि लग्नानंतर काय अपेक्षा आहेत.
एवढीच यादी. यापुढचे बहुतेक सगळे म्हणजे चौकशीच्या नावाखाली चाललेली फालतू माहिती जमवणे - सहा वर्षांपूर्वी काय पोस्ट केले होते, कॉलेजच्या कार्यक्रमात कुणासोबत दिसले होते, शेजाऱ्याच्या मते घराची किंमत किती. यातून निर्णय सुरक्षित होत नाही, फक्त गोंधळ वाढतो आणि कुटुंबे नीट भेटण्याआधीच वातावरण बिघडते.
सुरुवात करण्याआधी आणखी एक गोष्ट मनात पक्की करा. ज्या व्यक्तीची चौकशी तुम्ही करत आहात तिलाही गोपनीयतेचा आणि सन्मानाने वागवले जाण्याचा हक्क आहे, आणि तीच माणसे याच वेळी तुमचीही चौकशी करत आहेत. त्यांचे काका या आठवड्यात तुमच्या तालुक्यातल्या कुणालातरी फोन करत असतील. चौकशी दोन्ही बाजूंनी होते आणि ती पूर्णपणे स्वाभाविक आहे. ती आरोपीची तपासणी नाही, आणि तसे वाटायला लागले की समजा कुठेतरी चुकते आहे.
चौकशीचा क्रम
- नेमके काय जाणून घ्यायचे ते ठरवा. ज्या दोन-तीन माणसांच्या हातात निर्णय आहे त्यांनी बसून छोटी यादी लिहून काढा. यादीत नसलेल्या गोष्टीमागे धावू नका.
- आधी त्यांनाच थेट विचारा. त्या यादीतले जवळपास सगळे सरळ विचारता येते - इतर कुणाला विचारण्याआधी हेच करा.
- शिक्षण व नोकरी उघडपणे पडताळा. संस्था व वर्ष, कंपनी व पद घ्या, नेहमीच्या मार्गाने खात्री करा आणि आपण ती करतो आहोत हे त्यांना सांगा.
- एकापेक्षा जास्त माणसांशी बोला. दोन्ही बाजू ओळखणारे, मूळ गावचे, शेजारी, सहकारी, कुटुंबाचे मंडळ.
- वैवाहिक इतिहास कागदावर स्पष्ट करा. स्पष्ट विचारा आणि घटस्फोटित उमेदवाराच्या बाबतीत निकालाची प्रत पाहा.
- आरोग्य व पैशाची माहिती दोन्ही बाजूंनी द्या-घ्या. त्यांच्याकडून जे विचारता, ते स्वतःबद्दलही सांगा.
- प्रश्न संपले की थांबा. चौकशी बंद करा आणि उरलेला वेळ दोघांना एकमेकांना ओळखू देण्यात घाला.
सर्वात दुर्लक्षित पायरी - थेट विचारा
एका संभाषणात मिटणारी गोष्ट कुटुंबे आडवळणाने शोधण्यात कित्येक आठवडे घालवतात. विचारा.
हा भोळेपणा नाही. समोरचे जे सांगतील ते सगळे खरे मानायचे म्हणून विचारायचे नाही - महत्त्वाच्या गोष्टींची खात्री तुम्ही नंतर करणारच आहात. विचारायचे यासाठी की स्पष्ट आणि आदरयुक्त प्रश्नाला माणूस कसा सामोरा जातो, हे उत्तरापेक्षा जास्त सांगून जाते. प्रामाणिक माणूस अडचणीची गोष्टही सांगतो आणि सोबत तिची पार्श्वभूमीही देतो. टाळाटाळ करणाऱ्याची गोष्ट प्रत्येक वेळी थोडी बदललेली असते.
नीट विचारणे ही कला आहे, आणि तिचे रहस्य चतुराईत नसून सरळपणात आहे.
- माहिती म्हणून विचारा, आरोप म्हणून नको. "नोकरीबद्दल नीट समजून घ्यायचे आहे - कोणती कंपनी, कोणते ऑफिस आणि नेमके काम काय?" हा साधा प्रश्न आहे. "खरंच तिथे नोकरी आहे का?" हा नाही.
- एकदा स्पष्ट विचारा आणि मग गप्प बसा. सर्वात सामान्य चूक म्हणजे प्रश्न इतका मऊ करून विचारणे की उत्तर न देताही उत्तर देता येईल. थोडी शांतता राहू द्या.
- आधी स्वतःची माहिती द्या. "आमच्या मुलाची नोकरी दर दोन वर्षांनी नूतनीकरण होणाऱ्या करारावर आहे, ते आम्ही आधीच सांगतो - तुमच्याकडे काय परिस्थिती आहे?" सोबत स्वतःची माहिती देऊन विचारलेला प्रश्न कुणालाच खटकत नाही.
- फक्त आई-वडिलांना नव्हे, उमेदवारालाही विचारा. उमेदवार प्रौढ असेल आणि नोकरी करत असेल, तर नोकरीची उत्तरे त्याच्याकडूनच यायला हवीत.
- उत्तराचा आकार पाहा. कोणती कंपनी, कोणते शहर, नेमके काम काय, किंवा आधीचे स्थळ का मोडले - या गोष्टींवरची मोघमता दुसरा सौम्य प्रश्न विचारण्यासारखी असते. आवडीनिवडींबद्दलची मोघमता नाही.
पुढच्या संभाषणाची व्यापक यादी आमच्या लग्नाआधी विचारायच्या प्रश्नांच्या लेखात आहे. इथला भाग फक्त तथ्यांपुरता आहे.
शिक्षण व नोकरीची खात्री
इथेच बहुतेक कुटुंबांना काय करावे कळत नाही, आणि खरे तर हाच सर्वात सोपा भाग आहे, कारण विद्यापीठे व कंपन्या दोघांकडेही यासाठी ठरलेली पद्धत असते.
- ढोबळ नव्हे, नेमके विचारा. "इंजिनिअरिंग" नव्हे, तर कोणते कॉलेज, कोणते विद्यापीठ, कोणती शाखा आणि उत्तीर्ण होण्याचे वर्ष. "पुण्यात आयटी कंपनी" नव्हे, तर कंपनीचे नाव, ऑफिसचे ठिकाण आणि पद.
- व्हिजिटिंग कार्ड किंवा अधिकृत ईमेल मागा. अधिकृत कामाच्या ईमेलवर पाठवलेला मेल आणि तिथून आलेले उत्तर ही साधी व पूर्णपणे नेहमीची खात्री आहे. अनेक उमेदवार न विचारताच हे देतात.
- पदवीची खात्री संस्थेकडून होते. विद्यापीठे व महाविद्यालये यासाठीच पडताळणीची सोय ठेवतात - बहुधा परीक्षा विभाग किंवा कुलसचिव कार्यालयामार्फत, कधी ऑनलाइनही. त्याला थोडा वेळ लागतो आणि कधी माफक शुल्कही.
- अनेक कंपन्या नोकरीची पुष्टी देतात. एखादी व्यक्ती सांगितलेल्या पदावर काम करते का, हे एचआर विभाग नेहमीच सांगतात - बँक किंवा घरमालक हीच खात्री करत असतात. काही ठिकाणी कर्मचाऱ्यानेच विनंती करावी लागते, आणि तेवढे उमेदवाराला करायला सांगणे रास्तच आहे.
- हे सगळे उघडपणे करा. प्रत्येक स्थळाच्या बाबतीत आम्ही शिक्षण व नोकरीची खात्री करतो, आणि स्वतःच्या बाजूचीही कागदपत्रे देतो, असे सांगा. एवढ्याने प्रश्नातला डंख निघून जातो.
उमेदवार परदेशात राहत असेल व नोकरी करत असेल, तर तपासायच्या गोष्टी त्याच राहतात पण पद्धत बदलते - कागदपत्रे, व्हिसाची स्थिती आणि परदेशातील नोकरीची खात्री यासाठी आमचे एनआरआय स्थळ पडताळणीचे मार्गदर्शन पाहा.
काहीही झाले तरी हे मात्र चालणार नाही: माहिती काढण्यासाठी दुसऱ्याचे नाव घेणे, कुणाच्या ईमेल, फोन किंवा खात्यात शिरणे, कुणाच्या मागावर राहणे किंवा पाळत ठेवणे, अथवा हे सगळे दुसऱ्या कुणाकडून करून घेणे. हे चूक तर आहेच, शिवाय यातले कित्येक गुन्हेही आहेत - आणि आपल्यावर पाळत ठेवली गेली हे नंतर कळलेले कुटुंब तुमचा हेतू चांगला होता हे विसरेल, पण ती गोष्ट विसरणार नाही.
त्याऐवजी प्रामाणिक खुणांकडे लक्ष ठेवा. दोनदा स्पष्ट विचारूनही कोणती कंपनी, कोणते ठिकाण किंवा नेमके काम काय याबद्दल मोघम उत्तरे येत राहिली, तर तीच माहिती आहे.
कुटुंब व समाजातील संदर्भ
हेच ते जुने गावाचे जाळे, फक्त आता ते जाणीवपूर्वक उभे करावे लागते. ते आजही चालते.
- दोन्ही कुटुंबे ओळखणारी माणसे. कितीही लांबची ओळख असो. स्थळ आणून देणाऱ्या मंडळालाही ते सांगतात त्यापेक्षा जास्त माहीत असते.
- मूळ गावची माणसे. कुटुंब आता कल्याणला राहत असले, तरी मूळ गावात आजोबांना ओळखणारी माणसे बहुधा अजून असतात.
- आताचे व आधीचे शेजारी. घरातले वातावरण शेजाऱ्यांना कळते - माणसे एकमेकांशी कशी वागतात, कोण येते-जाते, काही कुरबुरी आहेत का.
- सहकारी व कामातले संपर्क. उमेदवाराचे कामाचे जग घरापासून लांब असेल तेव्हा हे विशेष उपयोगी.
- कुटुंबाचे मंडळ, समाज किंवा देवस्थान समिती. वर्षानुवर्षे एखाद्या कुटुंबाला समाजात पाहणाऱ्या माणसांचे मत बऱ्यापैकी संतुलित असते.
हे उपयोगी ठरण्यासाठी दोन नियम पाळा. एकापेक्षा जास्त माणसांशी बोला - जमल्यास तीन-चार. आणि मोठ्या आवाजाला नव्हे, समान येणाऱ्या गोष्टीला वजन द्या. कोणतेही एक ठाम मत, बरे असो वा वाईट, हा सर्वात कमी भरवशाचा आधार असतो. प्रत्येक घराला एक दुखावलेला नातेवाईक असतो आणि एक अतिशयोक्ती करणारा मित्रही. एकमेकांशी संबंध नसलेली चार माणसे साधारण सारखेच सांगत असतील, तर ते खरे असण्याची शक्यता मोठी.
चौकशी शांतपणे करा. गावभर विचारत सुटले तर काहीही चूक नसलेल्या कुटुंबाची बदनामी होते, आणि स्थळ पुढे गेले नाही तरी ती मागे राहते. ज्यांना विचारणे गरजेचे आहे तेवढ्यांनाच विचारा.
पूर्वीचे लग्न किंवा साखरपुडा
हा प्रश्न प्रत्येक स्थळाला, स्पष्टपणे, स्थळ गंभीर होऊ लागते त्या टप्प्यावर विचारा. आधी लग्न झाले होते का, किंवा साखरपुडा होऊन मोडला होता का. नेहमीची पद्धत म्हणून विचारणाऱ्या कुटुंबाचे कुणालाच वाईट वाटत नाही. तीन आठवडे आडवळणाने चाचपडणाऱ्या कुटुंबाचे मात्र वाटते.
उमेदवार घटस्फोटित असेल तर हे सोपे आहे. निकालाची प्रत पाहायला मागा. पुन्हा लग्न करू पाहणाऱ्या घटस्फोटित व्यक्तीला हे कागद मागितले जाणार याची कल्पना असते आणि बहुतेकजण ते तयार ठेवतात. तारीख व कोणते न्यायालय हे पाहून घ्या. प्रकरण अजून सुरू असेल, तर ते संपल्याशिवाय लग्न होऊ शकत नाही - ही गोष्ट गुळमुळीत न ठेवता स्पष्ट समजून घ्यायला हवी.
निकाल लागलेल्या वैवाहिक प्रकरणांच्या नोंदी साधारणपणे न्यायालयाच्या सार्वजनिक नोंदी असतात आणि अनेक न्यायालयांची प्रकरणमाहिती पाहता येते. प्रत्यक्षात मात्र हे वाटते तितके सोपे नाही - नेमके न्यायालय माहीत असावे लागते, आणि संपूर्ण राज्यभर नावावरून शोधणे शक्य नसते. आधीच सांगितलेल्या गोष्टीची खात्री करण्याचा हा मार्ग समजा, शून्यातून काहीतरी शोधून काढण्याचा नव्हे. खरोखर शंका असेल, तर वकील हे नीट करू शकतो.
प्रामाणिकपणा दोन्ही बाजूंनी हवा. तुमच्या बाजूला असा इतिहास असेल, तर विचारण्याची वाट न पाहता तो आधीच सांगा.
आरोग्य
इथे मांडणी जितकी महत्त्वाची, तितकाच आशयही. लग्न करू पाहणाऱ्या दोन प्रौढ व्यक्तींमध्ये होणारी आरोग्यविषयक माहितीची देवाणघेवाण असे याचे स्वरूप हवे, एका कुटुंबाने दुसऱ्यावर तपासण्या लादणे नव्हे.
- दोन्ही बाजू एकाच वेळी सांगतात. ज्या प्रकारची माहिती तुम्ही मागता, तशीच माहिती स्वतःच्या उमेदवाराबद्दल द्या.
- लग्नापूर्वीच्या तपासण्या एकत्र करणे उत्तम. आजकाल अनेक जोडपी लग्नापूर्वीची प्राथमिक आरोग्य तपासणी एकत्र पाऊल म्हणून करतात, प्रत्येकजण स्वतःचा अहवाल घेतो आणि गरजेचे तेवढे सांगतो. एका बाजूने मागणी करण्यापेक्षा हे दोन्ही कुटुंबांना खूप सोपे जाते.
- काही कुटुंबे जनुकीय वाहक चाचणी करतात, विशेषतः दोन्हीपैकी कुठल्या घरात एखादा आजार असेल किंवा समाजात त्याचा इतिहास असेल तेव्हा. हे गरजेचे आहे की नाही हे नातेवाइकांनी किंवा लेखाने नव्हे, डॉक्टरांनीच सांगायचे असते.
- लग्नावर परिणाम करणारे तेवढेच महत्त्वाचे. सुरू असलेले आजार, दीर्घकाळ उपचार लागणारी स्थिती, किंवा निर्णयाआधी जोडीदाराला माहीत असावी अशी कोणतीही गोष्ट. संपूर्ण वैद्यकीय इतिहास नव्हे.
- गोपनीयता हा त्याचाच भाग. स्थळाच्या चर्चेत सांगितलेली आरोग्यविषयक माहिती दोन कुटुंबांपुरतीच राहते, स्थळ पुढे गेले काय आणि न गेले काय. ती इतरत्र सांगणे हा गंभीर विश्वासघात आहे.
आम्ही डॉक्टर नाही आणि हा वैद्यकीय सल्ला नाही. कोणत्या तपासण्या करायच्या हे डॉक्टरांशी बोलून ठरवा आणि जे कळेल ते खासगी ठेवा.
पैसा व जबाबदाऱ्या
पैशाची चर्चा कुटुंबांना वाटते तितकी अवघड नसते, फक्त ती परीक्षा न वाटता नियोजन वाटायला हवी. लग्नाआधी समजून घेणे रास्त आहे असे मुद्दे मोजकेच आहेत.
- उत्पन्नाची साधारण पातळी व स्थैर्य. साधारण किती आणि ते पगारी, कराराचे, व्यवसायाचे की हंगामी. पगारपत्रके नव्हे.
- मोठी कर्जे व देणी. गृहकर्ज, शैक्षणिक कर्ज, व्यवसायासाठी घेतलेले कर्ज किंवा घरचे उसनवार. पगाराच्या आकड्यापेक्षा सुरू असलेले हप्ते जोडप्याची पहिली काही वर्षे जास्त ठरवतात.
- अवलंबून असलेली माणसे व कौटुंबिक जबाबदाऱ्या. सांभाळायचे आई-वडील, भावंडाचे शिक्षण किंवा लग्न, अथवा परतावा येण्याआधी पैसा मागणारी शेतजमीन.
- लग्नानंतर कोण काय देणार अशी अपेक्षा आहे. दोन्हीकडच्या आई-वडिलांना नियमित मदत करायची असेल, तर ते आताच ठरलेले बरे - नंतर कळण्यापेक्षा.
समान भविष्याचे नियोजन करणाऱ्या दोन कुटुंबांमधली चर्चा अशी मांडणी ठेवा आणि स्वतःच्या बाजूचीही तीच माहिती समोर ठेवा. ही चर्चा घासाघीस न होता कशी करावी, हे आमच्या लग्नाआधीच्या आर्थिक सुसंगततेवरील लेखात सविस्तर आहे.
मालमत्ता व कायदेशीर बाबी
बोलण्यात मोठ्या मालमत्तेचा उल्लेख येत असेल - जमीन देण्याचे ठरत असेल, फ्लॅट उमेदवाराच्या नावावर असल्याचे सांगितले जात असेल, वडिलोपार्जित मालमत्तेतल्या वाट्याची चर्चा होत असेल - तर फक्त तोंडी सांगितलेल्यावर विसंबू नका.
मालकीची खात्री योग्य मार्गानेच करा. मालमत्तेच्या नोंदी महसूल व नोंदणी कार्यालयांकडे असतात, आणि त्या काढून वाचून सांगण्याचे काम वकील किंवा परवानाधारक कागदपत्र सल्लागार घरातल्या कुणाहीपेक्षा चांगले करतो. काही ठरवण्याआधी किंवा लेखी देण्याआधी कागदपत्रे व्यावसायिकाला दाखवा. एकत्र कुटुंबाची मालमत्ता, वारसाहक्काचे वाटे आणि शेतजमीन यांत कागदावर सहज न दिसणाऱ्या गुंतागुंती असतात.
ही सर्वसाधारण माहिती आहे, कायदेशीर सल्ला नाही. मालमत्ता, सुरू असलेले प्रकरण किंवा सही मागणारा कोणताही कागद यासंबंधी वकिलाचा सल्ला घ्या आणि सध्याच्या नियमांची खात्री संबंधित कार्यालयातून करून घ्या.
संकेतस्थळ काय पडताळू शकते आणि काय नाही
यातले किती काम तुमचे स्वतःचे आहे हे ठरवण्यासाठी हे प्रामाणिकपणे समजून घेणे गरजेचे आहे.
चांगले विवाह संकेतस्थळ संपर्क तपशील पडताळते, प्रोफाइल प्रसिद्ध होण्याआधी तपासते आणि तक्रार आल्यावर गैरवर्तन करणाऱ्यांना काढून टाकते. विवाह स्वप्नवर प्रोफाइल आपोआप प्रसिद्ध होत नाही, आमची टीम आधी ती तपासते, आणि दोन्ही बाजूंनी रस दाखवेपर्यंत संपर्क तपशील लपलेले राहतात - त्यामुळे तुमचा क्रमांक शोधता येणाऱ्या यादीत पडून राहत नाही.
पण कुटुंबाचा स्वभाव कोणतेही संकेतस्थळ पडताळू शकत नाही, पगाराबद्दल किंवा हेतूंबद्दल केलेला प्रत्येक दावा तपासू शकत नाही, आणि लग्नानंतर माणूस कसा वागेल हे तर मुळीच सांगू शकत नाही. प्रोफाइल तपासणीने स्पष्टपणे बनावट व स्पष्टपणे त्रासदायक गोष्टी गाळल्या जातात. तुमच्या स्वतःच्या चौकशीची जागा ती घेत नाही, आणि तसा दावा करणारे संकेतस्थळ अतिशयोक्ती करत असते.
कामाची ही विभागणी स्पष्ट सांगण्यासारखी आहे: आत कोण येऊ शकेल आणि तुमचे तपशील कसे जपले जातील हे संकेतस्थळाचे काम. ही विशिष्ट व्यक्ती या विशिष्ट लग्नासाठी योग्य आहे का, हे कुटुंबाचे काम. फसवणूक, बनावट प्रोफाइल व गोपनीयता या पहिल्या भागासाठी आमचा ऑनलाइन विवाह सुरक्षेचा लेख पाहा; दुसरा भाग या लेखात आहे.
चौकशी कधी थांबवावी
एक टप्पा असा येतो जिथे पुढची चौकशी कुणाचेच रक्षण करत नाही आणि जे नाते उभे करायचे आहे तेच ती पोखरू लागते. छोट्या यादीतल्या प्रश्नांची उत्तरे मिळाली, एकमेकांशी संबंध नसलेल्या अनेक माणसांनी सारखेच सांगितले, मागितलेली कागदपत्रे दाखवली गेली - थांबा.
त्यापुढची चौकशी दक्षता राहत नाही. ती अविश्वास वाटते, मोकळेपणाने वागलेल्या कुटुंबाचा अपमान करते, आणि ज्या व्यक्तीशी तुमच्या मुलाचे किंवा मुलीचे लग्न होणार आहे तिला हेच शिकवते की या घरात माणसांशी असे वागतात. चौकशी संपली हे स्पष्ट सांगा आणि उरलेला वेळ नात्यावर खर्च करा. इथून पुढच्या वागणुकीतल्या खुणा ही वेगळी गोष्ट आहे, आणि ओळख वाढत जाताना सहजपणे काय लक्षात ठेवायचे ते आमच्या धोक्याच्या व चांगल्या खुणांच्या लेखात आहे.
नेहमी विचारले जाणारे प्रश्न
स्थळाची चौकशी करणे असभ्यपणाचे आहे का? नाही, जोपर्यंत ती उघडपणे आणि प्रमाणात होते. कुटुंबे नेहमीच चौकशी करत आली आहेत, आणि समोरची बाजूही याच क्षणी तुमची चौकशी करत आहे. राग येतो तो चौकशीचा नव्हे, पद्धतीचा - सरळ विचारता येणाऱ्या गोष्टी पाठीमागून काढणे, लग्नाशी संबंधच नसलेल्या तपशिलांमागे लागणे, किंवा उत्तरे मिळूनही चौकशी चालूच ठेवणे.
कुटुंबाची चौकशी करण्यासाठी कुणाला नेमावे का? नेमण्याआधी नीट विचार करा आणि मर्यादा स्पष्ट ठेवा. फसवणूक करून माहिती काढणे, कुणाच्या मागावर राहणे, किंवा त्यांच्या फोन, ईमेल व खात्यांत शिरणे हे चालणार नाही आणि अनेकदा बेकायदेशीरही आहे - ते तुम्ही करा किंवा पैसे देऊन दुसऱ्याकडून करून घ्या, फरक पडत नाही. कुणाला नेमायचेच असेल, तर उघडपणे व कायदेशीर मार्गाने होणाऱ्या कामासाठीच नेमा - कागदपत्रांची खात्री, सार्वजनिक नोंदी पाहणे, मालमत्तेबाबत व्यावसायिक सल्ला - आणि लक्षात ठेवा की वकील किंवा सनदी लेखापाल हेच बहुधा जास्त उपयोगी ठरतात. बहुतेक कुटुंबांना असे दिसते की थेट प्रश्न आणि तीन-चार प्रामाणिक माणसांशी बोलणे यातून विकत घेता येईल त्यापेक्षा जास्त कळते.
त्यांनी कागदपत्रे द्यायला नकार दिला तर? नकार आणि संकोच यात फरक करा. थोडा संकोच रास्त आहे - अनोळखी माणसांना ओळखपत्रांच्या प्रती देताना लोक सावध असतात, आणि ते योग्यच आहे. प्रत न ठेवता कागद फक्त पाहू द्या असे सुचवा, आणि आपल्या बाजूचेही तसेच दाखवा. पण स्थळ गंभीर झाल्यानंतरही पदवी प्रमाणपत्र किंवा घटस्फोटाच्या निकालासारखी साधी मागणी कोणतेही कारण न देता सरळ नाकारली जात असेल, तर तो नकार हेच उत्तर आहे. पुढे जाण्याचे बंधन तुमच्यावर नाही, आणि जाऊही नये.
आरोग्याची किती माहिती द्यावी-घ्यावी? दोघांपैकी कुणीही समोरच्याबद्दलची महत्त्वाची गोष्ट माहीत नसताना लग्नाला होकार देणार नाही, एवढी. सुरू असलेले आजार, दीर्घकाळ चालणारे उपचार, आणि जोडीदाराला रास्तपणे माहीत असावी अशी कोणतीही गोष्ट. संपूर्ण वैद्यकीय इतिहास नव्हे, आणि दूरच्या नातेवाइकांबद्दल तर मुळीच नाही. ही देवाणघेवाण दोन्ही बाजूंनी करा, दोन कुटुंबांपुरती ठेवा, आणि कोणत्या तपासण्या करायच्या हे डॉक्टरांना ठरवू द्या.
चौकशी कोणत्या टप्प्यावर करावी? साधारण या क्रमाने: ओळख व मूलभूत माहिती पहिल्या भेटीआधी, शिक्षण व नोकरी दोन्ही बाजूंनी गांभीर्याने रस दाखवल्यावर, वैवाहिक इतिहास त्याच वेळी, आणि आरोग्य, पैसा व मालमत्ता कुटुंबे निर्णयाच्या दिशेने जाऊ लागल्यावर. पहिल्याच दिवशी सगळे तपासणे गरजेचेही नाही आणि समोरच्याला दूर लोटणारेही आहे. पण साखरपुड्याची तयारी सुरू होईपर्यंत काहीच न तपासणे याहून वाईट - तोपर्यंत मागे फिरणे इतके महाग वाटू लागते की कुटुंबे मनात शंका ठेवूनच पुढे जातात.
मंडळामार्फत स्थळ आले आहे, तरीही चौकशी लागते का? हो. चांगल्या मंडळातल्या माणसाला कुटुंबे व्यक्तिशः माहीत असतात आणि ते ज्ञान खरोखर मोलाचे असते, पण बहुतेक मंडळे कुटुंबे जे सांगतात ते नोंदवतात, पडताळत नाहीत. मंडळाने नेमके काय तपासले हे विचारा आणि त्या उत्तराला सुरुवात माना, निष्कर्ष नव्हे.
नीट केली, तर चौकशीला एक छोटी यादी, काही प्रामाणिक संभाषणे आणि दोन-तीन आठवडे पुरतात. आधी त्या व्यक्तीलाच विचारा, निर्णय बदलू शकतील तेवढ्याच गोष्टींची खात्री करा, एकाऐवजी अनेकांशी बोला, स्वतःच्या बाजूबद्दलही तेवढाच मोकळेपणा ठेवा, आणि प्रश्न संपले की थांबा. हा संशय नाही. दोन कुटुंबे एकत्र येण्याआधी एकमेकांना देणे लागतात ती ही साधी काळजी आहे - आणि तुमच्याबद्दल नेमके हेच करत असलेल्या समोरच्या कुटुंबाला ते नीट समजेल.
हेही वाचा
- ऑनलाइन विवाह संकेतस्थळावर सुरक्षित कसे राहावे
- स्थळ पाहताना धोक्याच्या व चांगल्या खुणा
- लग्नाआधी विचारायला हवेत असे प्रश्न
- लग्नाआधी पैशाची चर्चा - व्यावहारिक मार्गदर्शक
अजून योग्य स्थळ शोधत आहात?
विवाह स्वप्न हे महाराष्ट्रभर पडताळलेली स्थळे असलेले मराठी विवाह संकेतस्थळ आहे:
- मराठी विवाह संस्था · मराठा · ९६ कुळी मराठा · ब्राह्मण · धनगर · सोनार
- पुणे · मुंबई · नाशिक · कोल्हापूर · नागपूर · ठाणे
- घटस्फोटीत स्थळे · एनआरआय स्थळे · वधू वर सूचक केंद्र