दोन्ही घरांना एकमेकांची माणसे आवडली. भेट चांगली झाली, मुलगा-मुलगी नंतर बोलले आणि दोघांपैकी कुणीही नाही म्हणाले नाही. मग पत्रिका गुरुजींकडे गेल्या आणि उत्तर आले - गुण कमी पडतात, किंवा नाडी दोष आहे. आदल्या संध्याकाळी ठरल्यासारखा वाटणारा निर्णय अचानक पुन्हा उघडा पडतो, आणि "तरीही पुढे जाऊ या" हे वाक्य म्हणणारे पहिले माणूस कुणालाच व्हायचे नसते.
तुमच्या घरात नेमका असा आठवडा चालू असेल, तर हे वाचा - परंपरेत नाडी दोष व भकूट दोष म्हणजे नेमके काय, त्यांनी गुण इतके का घसरतात, अपवादांबद्दल परंपरा स्वतः काय सांगते, आणि पुढे काय करायचे हे कुटुंबे प्रत्यक्षात कसे ठरवतात.
गुण कसे मोजले जातात - थोडक्यात आठवण
अष्टकूट पद्धतीत दोन्ही पत्रिकांमधले आठ घटक, म्हणजे आठ कूट, तपासले जातात आणि एकूण ३६ पैकी गुण दिले जातात. या आठ कूटांचे वजन सारखे नाही - त्यांना अनुक्रमे १, २, ३, ४, ५, ६, ७ आणि ८ गुण असतात. म्हणजे शेवटची दोन कूटे, भकूट आणि नाडी, यांच्याच वाट्याला ३६ पैकी १५ गुण येतात. कुटुंबांना धक्का देणाऱ्या बहुतेक कमी गुणांचे स्पष्टीकरण याच एका गोष्टीत आहे. आठही कूटे कोणती आणि परंपरेत प्रत्येक कशाचे मोजमाप मानले जाते, हे आम्ही कुंडली जुळवणी आणि ३६ गुण मिलन - सोप्या भाषेत मार्गदर्शन या स्वतंत्र लेखात सविस्तर लिहिले आहे. पुढच्या लेखाला एवढीच पार्श्वभूमी पुरेशी आहे.
नाडी दोष म्हणजे काय आणि गुण एवढे का घसरतात
नाडी हे आठ कूटांपैकी एक असून त्याचे वजन सर्वाधिक आहे - ३६ पैकी ८ गुण. ते जन्मनक्षत्रावरून काढले जाते. सत्तावीस नक्षत्रांचे नऊ-नऊचे तीन गट केलेले आहेत आणि प्रत्येक माणसाचे नक्षत्र त्याला यांपैकी एका गटात नेते:
- आदि नाडी - परंपरेत वाताशी जोडलेली.
- मध्य नाडी - पित्ताशी जोडलेली.
- अंत्य नाडी - कफाशी जोडलेली.
नियम सरळ आहे. वधू व वर वेगवेगळ्या नाडी गटांत असतील, तर या कूटाचे पूर्ण ८ गुण मिळतात. दोघेही एकाच नाडी गटात असतील, तर एकही गुण मिळत नाही आणि त्या जुळणीला नाडी दोष म्हटले जाते. मधला काही हिस्सा नाही - ८ किंवा ० एवढेच. या नियमामागे प्राचीन ग्रंथांनी दिलेले कारण संततीशी संबंधित आहे, आणि त्याचे वर्णन इथे एवढ्यापुरतेच ठेवतो.
हा हिशेब नीट समजून घेण्यासारखा आहे, कारण घाबरण्याचे मूळ तिथेच असते. बाकी सगळ्या कूटांमध्ये चांगले जुळणारे आणि एरवी सत्तावीस-अठ्ठावीसपर्यंत जाणारे एक जोडपे घ्या. नाडी एक निघाली, की त्याच पत्रिका एकवीस-बावीसवर येतात. त्यात भकूटही बिघडले, की तासाभरापूर्वी कागदावर पूर्ण जुळणारी तीच दोन माणसे आता अठराच्या खाली. दोघांपैकी कुणातही काहीही बदललेले नाही. आठपैकी एक-दोन खण शून्य झाले, आणि नेमके तेच दोन खण पत्रकावरचे सर्वात जड खण आहेत.
म्हणूनच फोडून न सांगितलेला नुसता आकडा हा निर्णय घेऊ पाहणाऱ्या कुटुंबासाठी जवळपास निरुपयोगी असतो. सहा कूटांमधल्या छोट्या छोट्या कपातींतून आलेले १९ गुण, आणि केवळ नाडीमुळे आलेले १९ गुण - ही दोन पूर्णपणे वेगळी माहिती आहे. एकूण आकड्यापेक्षा कूटवार तपशील मागा. पत्रिका जुळवणाऱ्या कुणाही ज्योतिषाकडे तो समोरच असतो.
भकूट दोष म्हणजे काय
भकूट, ज्याला राशिकूट असेही म्हणतात, हे ७ गुणांसह वजनाने दुसऱ्या क्रमांकाचे कूट. ते नक्षत्रावरून नव्हे तर चंद्रराशीवरून काढले जाते - वधूची रास आणि वराची रास, आणि नेमके सांगायचे तर बारा राशींच्या चक्रात एक रास दुसरीपासून कितव्या स्थानी येते यावरून.
बहुतेक स्थानांना पूर्ण ७ गुण दिले जातात. काही ठराविक स्थाने मात्र परंपरेने अशुभ मानली जातात आणि त्यांना शून्य गुण मिळतात - कुटुंबांच्या कानावर पडणारा भकूट दोष तोच. सहसा नावाने सांगितली जाणारी स्थाने म्हणजे परस्परांपासून २-१२, ५-९ आणि ६-८ अशी येणारी, आणि प्रत्येकाला ग्रंथांत स्वतःचे नावही आहे. या तिन्हींपैकी कोणते किती गंभीर मानायचे याबाबत ज्योतिषांमध्ये मतभेद आहेत आणि काही जण त्यातले एक बरेच सौम्य मानतात. पारंपरिक मांडणीत भकूट हे जोडप्यातील भावनिक बंध आणि घराच्या एकंदर सुखसमृद्धीशी जोडलेले कूट मानले जाते.
भकूटही "सगळे किंवा काहीच नाही" या पद्धतीने चालत असल्याने हिशेबात ते नाडीसारखेच वागते. सात गुण एका फटक्यात येतात किंवा जातात. ज्या जोडप्याचे नाडी व भकूट दोन्ही शून्य, त्यांचे ३६ पैकी १५ गुण बाकी काहीही मोजण्याआधीच गेलेले असतात - आणि ही पद्धत जे जे मोजते त्या बाकी सगळ्यात जुळत असूनही त्यांचे गुण वाईट येऊ शकतात.
परंपरेतच सांगितलेले अपवाद
इथून पुढचा भाग कुटुंबांना बहुतेकदा सांगितलाच जात नाही, आणि तो महत्त्वाचा आहे.
शास्त्रीय परंपरा या दोषांना अंतिम मानत नाही. नाडी किंवा भकूट दोष रद्द होतो किंवा बराच सौम्य होतो अशा मान्यताप्राप्त अटी तिच्यातच सांगितलेल्या आहेत - त्यांना परिहार, निवारण किंवा नुसते रद्दबातल होणे असे म्हटले जाते. अवघड स्थळे चालवून घेण्यासाठी आजकाल शोधून काढलेल्या या पळवाटा नाहीत. मुळात नियम सांगणाऱ्या त्याच ग्रंथांत त्या लिहिलेल्या आहेत.
या अटी अशा तपशिलांवर अवलंबून असतात जे गुणपत्रकावर दिसतही नाहीत. नाडीच्या बाबतीत नेहमी सांगितल्या जाणाऱ्या अटी नाडी गटाच्या पलीकडे जाऊन दोन्ही पत्रिकांच्या बारकाव्यांशी संबंधित असतात - चंद्रराशी, नेमकी नक्षत्रे व त्यांचे चरण, आणि त्यांचे स्वामी ग्रह. भकूटाच्या बाबतीत नेहमी सांगितल्या जाणाऱ्या अटी दोन्ही राशींच्या स्वामी ग्रहांशी आणि त्यांच्या परस्परसंबंधाशी निगडित असतात. वेगवेगळे ग्रंथ वेगवेगळ्या अटी देतात, वेगवेगळ्या परंपरा त्यांना वेगवेगळे महत्त्व देतात, आणि प्रत्यक्ष काम करणारा ज्योतिषी दोन्ही पत्रिका पूर्ण पाहून आपल्या परंपरेतल्या अटी लावतो.
यातून तीन व्यावहारिक गोष्टी निघतात.
- पत्रकावरून सांगितलेला दोष आणि पत्रिका पाहून ठरवलेला दोष या एक गोष्ट नाहीत. अॅपचे रिपोर्ट आणि झटपट हिशेब फक्त आकडेमोड दाखवतात. मान्यताप्राप्त अपवाद लागू होतो का, हा पूर्ण पत्रिका वाचणाऱ्या माणसाच्या निर्णयाचा भाग आहे.
- नेमका प्रश्न विचारा. निकाल नकारात्मक आला असेल, तर परत जाऊन थेट विचारा - या पत्रिकांच्या बाबतीत कोणता परिहार किंवा अपवाद लागू होतो का, आणि होत नसेल तर का नाही. हा सामान्य प्रश्न आहे आणि जाणकार ज्योतिषी त्याचे उत्तर देतो. असे काही विचारण्यासारखे असते हेच लक्षात न आल्याने अनेक कुटुंबे निकाल तसाच स्वीकारून मोकळी होतात.
- एकाच पत्रिकांवर दोन ज्योतिषी वेगळे सांगतात ते यामुळेच. त्यातला एक निष्काळजी आहे असे नाही. ते वेगवेगळे ग्रंथ मानत असतील, अपवादांना वेगळे वजन देत असतील, किंवा आठ कूटांबाहेरच्या एखाद्या गोष्टीला वेगळे महत्त्व देत असतील. एवढा मोठा निर्णय एका निकालावर ठरणार असेल, तर दुसरे मत घेणे रास्त आहे आणि ते घेणे म्हणजे पहिल्या ज्योतिषाचा अपमान नव्हे.
एक इशारा दुसऱ्या बाजूचाही. प्रामाणिकपणे घेतलेले दुसरे मत, आणि हवे ते उत्तर मिळेपर्यंत एकामागून एक ज्योतिषी बदलत राहणे - या दोन वेगळ्या गोष्टी आहेत. स्वतःशी प्रामाणिक असताना हा फरक बहुतेक कुटुंबांना नीट कळत असतो.
किती गुण जुळावे लागतात
अधिकृत असा कोणताही आकडा नाही. आहे ती सर्वत्र वापरली जाणारी प्रथा, आणि तिला नियम न म्हणता प्रथाच म्हणणे योग्य ठरेल:
- १८ पेक्षा कमी - सहसा कमजोर मानले जातात आणि फेरविचार सुरू होतो.
- १८ ते २४ - साधारणपणे चालण्यासारखे मानले जातात, आणि याच पट्ट्यात असंख्य लग्ने ठरतात.
- २५ ते ३२ - चांगली जुळणी मानली जाते.
- ३२ च्या पुढे - दुर्मीळ, आणि पूर्ण ३६ गुण बहुतेक कुटुंबांच्या आयुष्यात कधी बघायलाही मिळत नाहीत.
या पट्ट्यांपेक्षा दोन गोष्टी अधिक महत्त्वाच्या. पहिली - मर्यादा बदलतात. प्रदेश, समाजपरंपरा आणि व्यक्तिगत ज्योतिषी यांनुसार रेषा वेगवेगळ्या जागी आखली जाते, आणि एका घराला निर्धास्त वाटणारा आकडा दुसऱ्या घराला काठावरचा वाटतो. दुसरी आणि अधिक महत्त्वाची - बऱ्याच परंपरा एकूण आकड्याला मुख्य उत्तर मानतच नाहीत. काहींसाठी नाडी एकटीच निर्णायक असते, म्हणजे नाडी दोष असेल तर २८ गुणांवरही प्रश्न विचारला जातो, आणि नाडी स्वच्छ असेल तर २० गुणांवरही कुणी अडत नाही. काही घरे भकूटाकडे तशाच नजरेने पाहतात. कुणी तुम्हाला आकडा सांगत असेल, तर तो कोणती प्रथा मानून सांगतो आहे हे विचारून घेणे उपयोगी पडते.
गुण कशाचे मोजमाप करत नाहीत
हे जपून सांगायला हवे, कारण इथे तुच्छतेचा सूर सहज लागतो आणि तसा हेतू अजिबात नाही.
गुण जन्मतारीख, वेळ आणि ठिकाण - एवढ्यावरून काढले जातात, बाकी कशावरूनही नाही. कुटुंब त्याला कितीही महत्त्व देत असले, तरी हिशेबाला दुसरी कोणतीही माहिती मिळालेली नसते. त्याने दोघांपैकी कुणाला भेटलेले नाही. त्यांचा स्वभाव, ते आईवडिलांशी कसे बोलतात, पैशाबद्दल त्यांची मते काय, सासरच्या माणसांच्या शहरात राहायची तयारी आहे का, भांडण झाले की दोघे कसे वागतात, रोजच्या साध्या दिवसात एकमेकांकडून त्यांच्या काय अपेक्षा आहेत - यातले काहीही त्याला माहीत नसते. दोघांना एकमेकांचा सहवास खरोखर आवडतो का हेही त्याला कळत नाही, आणि पुढची तीस वर्षे ज्यांच्यासोबत राहायचे ती दोन्हीकडची माणसे कशी आहेत हे तर मुळीच नाही.
यातले काहीही कुंडली जुळवण्याविरुद्धचे कारण नाही. संवादाची जागा आकड्याने घेऊ देऊ नये एवढाच याचा अर्थ. गुण मिलनाला एक बाजू मानून पुढे कठीण प्रश्नही विचारणाऱ्या कुटुंबांच्या हाती, गुणांनाच पूर्ण निकाल मानणाऱ्या कुटुंबांपेक्षा जास्त माहिती येते - गुण कसेही आलेले असोत. होकार देण्यापूर्वी विचारण्यासारखे प्रश्न अरेंज्ड मॅरेज करण्यापूर्वी विचारायला हवेत असे महत्त्वाचे प्रश्न इथे दिले आहेत, आणि स्थळ पाहताना लक्षात घेण्यासारख्या खुणा अरेंज्ड मॅरेजमध्ये 'रेड फ्लॅग्स' आणि 'ग्रीन फ्लॅग्स' कसे ओळखावे? इथे.
दोन्ही घरांची ज्योतिषाविषयीची भूमिका वेगळी असेल तर
हे वारंवार घडते आणि गरजेपेक्षा जास्त वेळा चुकीच्या पद्धतीने हाताळले जाते. एका घरात पत्रिका पाहणे हा नित्याचा भाग असतो. दुसऱ्या घरात दोन पिढ्यांत कुणी पत्रिका काढलेलीच नसते आणि आता कुणी लिहूनच न ठेवलेली जन्मवेळ त्यांच्याकडे मागितली जाते. किंवा मुलगा-मुलगी तयार असतात आणि एका बाजूचे आईवडील नसतात.
काही गोष्टी मदत करतात.
- हे सर्वात आधी स्पष्ट करून घ्या. पहिल्या चौकशीतच, शिक्षण व कुटुंबाच्या माहितीबरोबरच, समोरच्या घराला पत्रिका जुळवणे अट आहे, आवड आहे की ते तसे करतच नाहीत हे विचारून घ्या. एका वाक्याचा प्रश्न पुढचा बराच त्रास वाचवतो.
- भावनिक गुंतवणूक वाढण्याआधी करा, नंतर नाही. पहिल्या आठवड्यात आलेला तोच नकारात्मक निकाल संवाद सहज थांबवतो; चौथ्या महिन्यात तोच खरे दुःख देतो. पत्रिका पाहायच्याच असतील तर लवकर पाहणे सगळ्यांसाठी, विशेषतः केंद्रस्थानी असलेल्या त्या दोघांसाठी, अधिक दयाळू ठरते.
- जन्मतपशील आधीच जुळवून ठेवा. जुळवणीसाठी जन्मतारीख, वेळ आणि ठिकाण लागते. यातली वेळ हीच नेहमी गहाळ असते, नातेवाइकांमध्ये तिच्याबद्दल मतभेद असतात किंवा ती अंदाजानेच नोंदलेली असते. कुणाला पत्रिका देण्याचे कबूल करण्याआधी आपल्या घरात नेमके काय आहे ते पाहा.
- एखाद्या घराची ती अट असेल, तर ती त्यांची खरी अट मानून चाला. आपला निर्णय आपल्या अटींवर घेण्याचा हक्क त्यांना आहे, जसा तुमच्या अटींवर तुम्हाला आहे. मनापासून मानलेल्या श्रद्धेतून कुणाला वादाने बाहेर काढणे क्वचितच जमते, आणि त्यात नाते टिकवण्यासाठी लागणारी सद्भावनाच बहुधा खर्ची पडते.
- स्वतःची भूमिकाही स्पष्ट आणि निःसंकोच सांगा. पत्रिका न पाहणाऱ्या घराने टाळाटाळ करण्यापेक्षा तसे सरळ सांगावे. संदिग्ध उत्तरापेक्षा स्पष्ट उत्तर बहुतेक माणसे खूप चांगले स्वीकारतात.
- मुलगा-मुलीलाही बोलू द्या. ज्यांच्यावर याचा सर्वाधिक परिणाम होणार आहे, त्या दोघांना या निकालाला किती वजन द्यावेसे वाटते हे ऐकून घेण्यासारखे असते - अंतिम निर्णय वडीलधारे काहीही घेवोत.
निर्णय शेवटी घरचाच
कमी गुण असूनही कुटुंबे पुढे जातात. हे सतत घडते - कधी परिहार लागू होतो हे स्पष्ट झाल्यावर, कधी घराला समाधान देणारे उपाय करून, तर कधी सगळा विचार करून वडीलधाऱ्यांना हीच योग्य व्यक्ती वाटली म्हणून. आणि गुण भरपूर असूनही कुटुंबे नकार देतात, कारण भेटीगाठींत काहीतरी पटले नाही आणि तो आकडा त्याची भरपाई करू शकला नाही.
या दोन्ही गोष्टी योग्य असू शकतात, आणि एकच आकडा वेगवेगळ्या घरांत खरोखर वेगळा अर्थ घेऊन येतो. टाळण्यासारखी गोष्ट एवढीच - कुणीही समजावून न सांगितलेल्या नुसत्या आकड्यावर, घाईत, अपवाद लागू होतो का हे न विचारता, आणि प्रत्यक्षात कुणाच्या मनात काय आहे यावर बोलणेच न होता निर्णय घेणे. निर्णय ज्या घराचा आहे त्यांचाच आहे. फक्त तो पूर्ण चित्र हातात घेऊन घेतला जावा, एवढेच.
नेहमी विचारले जाणारे प्रश्न
चांगले गुण किती मानले जातात? सर्वाधिक वापरल्या जाणाऱ्या प्रथेनुसार ३६ पैकी १८ ही कार्यकारी किमान मर्यादा मानली जाते, १८ ते २४ चालण्यासारखे, २५ ते ३२ चांगले आणि ३२ च्या पुढचे दुर्मीळ. या प्रथा आहेत, नियम नाहीत, आणि प्रदेश, समाज व ज्योतिषी यांनुसार त्या बदलतात. शिवाय अनेक परंपरांना एकूण आकड्यापेक्षा कोणत्या कूटाला शून्य मिळाले याची जास्त काळजी असते, त्यामुळे नुसत्या आकड्यापेक्षा कूटवार तपशील जास्त सांगतो.
नाडी दोष रद्द होऊ शकतो का? नाडी दोष रद्द होतो किंवा सौम्य होतो अशा अटी परंपरेत मान्य आहेत, आणि त्या आजकालची सवलत नसून शास्त्रीय ग्रंथांचाच भाग आहेत. त्यांपैकी काही तुमच्या पत्रिकांना लागू होते का, हा दोन्ही पत्रिका पूर्ण पाहणाऱ्या ज्योतिषाच्या निर्णयाचा भाग आहे - गुणपत्रक किंवा अॅपचा निकाल ते सांगू शकत नाही. नाडी दोष सांगितला गेला असेल, तर तुमच्या बाबतीत परिहार लागू होतो का हे नेमकेपणाने विचारा.
मुळात कुंडली जुळवावी का? हा पूर्णपणे तुमच्या घराचा निर्णय आहे आणि तो हा लेख तुमच्यासाठी घेणार नाही. अनेक मराठी कुटुंबे पत्रिका जुळवणे आवश्यक मानतात आणि त्यातून त्यांना खरी निश्चिंती मिळते. तितकीच कुटुंबे पत्रिका पाहतच नाहीत. व्यावहारिक मुद्दा एवढाच की, बोलणी पुढे जाण्याआधीच दोन्ही घरांची भूमिका काय आहे हे कळलेले असावे. उशिरा उघड होणारी अपेक्षांची तफावत त्रास देते, प्रथा नव्हे.
एकाच पत्रिकांवर दोन ज्योतिषांनी वेगळे निकाल का दिले? कारण ही परंपरा म्हणजे एकच ठरावीक आकडेमोड नाही. वेगवेगळे ग्रंथ व वेगवेगळ्या गुरुपरंपरा वेगवेगळे अपवाद सांगतात, दोषांना वेगळे वजन देतात आणि आठ कूटांबाहेरच्या वेगवेगळ्या गोष्टी विचारात घेतात. त्यामुळे दोन काळजीपूर्वक ज्योतिषी एकाच दोन पत्रिका वाचून वेगळ्या निष्कर्षाला येऊ शकतात. हे सामान्य आहे, आणि मोठा निर्णय असेल तर दुसरे मत घेण्याचे ते रास्त कारणही आहे.
मांगलिक आणि नाडी दोष एकच आहे का? नाही. या दोन वेगळ्या तपासण्या आहेत. नाडी हे ३६ गुणांतल्या आठ कूटांपैकी एक कूट असून ते जन्मनक्षत्रावरून काढले जाते. मांगलिक असणे, म्हणजे मंगळ दोष, हा पत्रिकेतील मंगळाच्या स्थानाशी संबंधित आहे आणि तो गुणांच्या बाहेर स्वतंत्रपणे पाहिला जातो. भरपूर गुण मिळाले म्हणून मंगळाचा प्रश्न मिटत नाही, आणि नाडी दोष असल्याने कुणी मांगलिक ठरत नाही. त्याविषयी आम्ही मांगलिक (मंगळ दोष) म्हणजे काय - गैरसमज, अर्थ आणि विवाहासाठी त्याचे महत्त्व या स्वतंत्र लेखात लिहिले आहे.
ज्योतिषांनी उपाय सुचवले आहेत, ते करावेत का? पारंपरिक उपाय आहेत आणि ती परंपरा मानणाऱ्या घरांसाठी ते त्या प्रथेचाच भाग आहेत; अनेकांना त्यातून खरे मानसिक समाधानही मिळते. त्यातले कोणते योग्य, किंवा मुळात करावेत का, हे तुमचे घर आणि तुमचा विश्वास असलेले ज्योतिषी यांच्यातले आहे. कोणताही उपाय कबूल करण्याआधी त्यात नेमके काय येते आणि खर्च किती हे विचारून घेणे रास्त आहे, आणि महागडे पॅकेज हाच एकमेव मार्ग असल्यासारखे सांगणाऱ्यांबाबत सावध राहणे बरे.
चांगले चाललेल्या स्थळात मधेच येणारा कमी गुणांचा निकाल अस्वस्थ करतो, कारण तो अंतिम वाटतो आणि कुणी तो समजावून सांगत नाही. प्रत्यक्षात तो सहसा यांपैकी काहीच नसतो. कूटवार तपशील मागा, मान्यताप्राप्त परिहार लागू होतो का ते विचारा, निर्णय काठावरचा असेल तर दुसरे मत घ्या, आणि पत्रिका जे कधीच करू शकत नव्हती ते संवाद चालू ठेवा. त्यानंतर तुमचे घर जे ठरवेल - पुढे जायचे किंवा नाही - तो निर्णय फोनवर कुणीतरी सांगितलेल्या आकड्यावर नव्हे, तर पूर्ण चित्रावर घेतलेला असेल.
हेही वाचा
- कुंडली जुळवणी आणि ३६ गुण मिलन - सोप्या भाषेत मार्गदर्शन
- मांगलिक (मंगळ दोष) म्हणजे काय - गैरसमज, अर्थ आणि विवाहासाठी त्याचे महत्त्व
- हिंदू विवाहातील प्रगत ज्योतिषशास्त्र आणि परंपरा
- अरेंज्ड मॅरेज करण्यापूर्वी विचारायला हवेत असे महत्त्वाचे प्रश्न
अजून योग्य स्थळ शोधत आहात?
विवाह स्वप्न हे महाराष्ट्रभर पडताळलेली स्थळे असलेले मराठी विवाह संकेतस्थळ आहे:
- मराठी विवाह संस्था · मराठा · ९६ कुळी मराठा · ब्राह्मण · धनगर · सोनार
- पुणे · मुंबई · नाशिक · कोल्हापूर · नागपूर · ठाणे
- घटस्फोटीत स्थळे · एनआरआय स्थळे · वधू वर सूचक केंद्र