मराठी लग्न त्याच्या आपलेपणासाठी आणि साधेपणासाठी ओळखले जाते. काही लग्ने दिवसेंदिवस चालणाऱ्या थाटामाटात रंगतात, तर पारंपरिक मराठी लग्न अर्थावर भर ठेवते - मोजके पण भावपूर्ण विधी, भरभरून माणसे आणि सनई-चौघड्याचा मंगल सूर. विधी ज्या क्रमाने होतात, त्याच क्रमाने त्यांची ओळख करून घेऊ.
लग्नाआधी
साखरपुडा. साखर व आहेर देऊन कुटुंबे स्थळ पक्के करतात. वधूला साडी-दागिने दिले जातात आणि लग्नाची तारीख ठरते.
मुहूर्त करणे व केळवण. शुभ कार्यांनी तयारीला सुरुवात होते आणि जवळची मंडळी वधू-वरासाठी आपुलकीने केळवणाचे जेवण देतात.
हळद. वधू-वराला त्यांच्या घरी प्रेमाने हळद लावली जाते. यामुळे कांती उजळते व अशुभ टळते अशी श्रद्धा आहे. हास्यविनोदाने भरलेला हा आनंदाचा, थोडासा रंगलेला सोहळा असतो.
लग्नाच्या दिवशी
गणपती पूजन व देवक. निर्विघ्न सोहळ्यासाठी श्रीगणेशाचे आवाहन करून दिवसाची सुरुवात होते, त्यानंतर देवक बसवले जाते, जे लग्नविधींचा आरंभ दर्शवते.
सीमांत पूजन. वधूकडील मंडळी मांडवाच्या दारात वर व वऱ्हाडाचे मोठ्या आदराने स्वागत करतात.
अंतरपाट व मंगलाष्टक. हा मराठी लग्नाचा भावनिक गाभा. वधू-वरामध्ये अंतरपाट धरला जातो, जेणेकरून ते एकमेकांना पाहू शकत नाहीत. गुरुजी व मंडळी मंगलाष्टके म्हणतात आणि शेवटच्या "शुभमंगल सावधान!" बरोबर अंतरपाट दूर होतो, वधू-वर एकमेकांना हार घालतात आणि अक्षता व आनंदाच्या जल्लोषात मांडव दुमदुमतो.
कन्यादान. वधूचे आईवडील तिचा हात वराच्या हाती देतात - आपली लेक नव्या कुटुंबाकडे सोपवण्याचा हा अत्यंत भावुक क्षण.
विवाह होम व सप्तपदी. वधू-वर पवित्र अग्नीभोवती सात पावले (सप्तपदी) चालतात, प्रत्येक पाऊल म्हणजे एकत्र आयुष्यासाठीचा एक संकल्प. वर मंगळसूत्र बांधतो व वधूच्या भांगात कुंकू भरतो.
विधींनंतर
लाजाहोम व कर्मसांगता. अग्नीभोवतीचे पुढील विधी संस्कार पूर्ण करतात.
वरात व गृहप्रवेश. वधूला प्रेमळ निरोप (वरात) देऊन तिचे नव्या घरात स्वागत होते. परंपरेनुसार ती उंबरठ्यावरील तांदळाचे माप उजव्या पायाने ओलांडून आत प्रवेश करते.
स्वागत समारंभ. नातेवाईक व मित्रमंडळी नवदाम्पत्याला आशीर्वाद देण्यासाठी व भोजनासाठी एकत्र येतात - अनेकदा जिलेबी, मसालेभात व श्रीखंड-पुरीचा प्रसिद्ध मराठी बेत.
विधींमागचा भाव
मराठी लग्न खास ठरते ते थाटामाटाने नव्हे, तर त्यामागच्या भावनेने. प्रत्येक विधीला अर्थ असतो - वडीलधाऱ्यांचा मान, कुटुंबाप्रती कृतज्ञता आणि अग्नी व आप्तांसमोर मनापासून घेतलेले वचन. सोहळे आधुनिक होत असले, तरी बहुतांश मराठी कुटुंबे अंतरपाटाचा क्षण, मंगलाष्टके व सप्तपदी आजही जपतात, कारण विवाह म्हणजे नेमके काय, याचा गाभा त्यातच सामावलेला असतो.
तुमचे लग्न पारंपरिक थाटाचे असो वा साधे, या रीती समजून घेतल्या की दोन्ही कुटुंबे तोच आनंद व तोच अर्थ घेऊन हा दिवस एकत्र साजरा करतात.