# शेतकरी नवरा: शेतकरी मुलासाठी स्थळ शोधताना काय करावे > शेतकरी मुलासाठी स्थळ शोधताना: लग्न जमायला उशीर का होतो, मुलीकडचे काय विचारतात, शेतीचा प्रामाणिक बायोडाटा, शोध कसा वाढवावा आणि सामूहिक विवाहाची शासकीय मदत. - Page: https://vivahswapn.com/lekh/shetkari-navra-lagna - In English: https://vivahswapn.com/articles/farmer-groom-marriage-guide - Published 2026-11-10, by Raj Patil **शेतकरी नवरा म्हणून लग्न जमवणे आज अनेक गावांत खरोखर अवघड झाले आहे, पण शेतकरी मुलासाठी स्थळ शोधताना तीन गोष्टी उपयोगी पडतात: बायोडाटामध्ये जमीन, पाणी, पिके आणि शेतीबाहेरचे उत्पन्न खरे आणि नेमके लिहा; मुलीच्या घरच्यांच्या प्रश्नांचा राग न मानता आकडे आणि कागद घेऊन उत्तर द्या; आणि शोध आपल्या तालुक्यापुरता न ठेवता शेजारच्या जिल्ह्यांपर्यंत आणि जवळच्या समाजांपर्यंत न्या.** याशिवाय सामूहिक विवाह आणि त्यासाठीची शासकीय मदत दोन्ही घरांचा खर्च कमी करू शकते. मुलगा पंचविशीचा, कष्टाळू, घरची चार-पाच एकर शेती, आई-वडील साधे. तरी फोनवर समोरचे पहिल्यांदा विचारतात, "शेतीशिवाय दुसरे काही उत्पन्न आहे का?" आणि उत्तर ऐकून "कळवतो" म्हणतात. मग महिनोन्महिने काही कळत नाही. महाराष्ट्रातील अनेक शेतकरी घरांनी हा अनुभव घेतला आहे. हा लेख त्या घरांसाठी आहे. यात कुणालाही दोष द्यायचा नाही, ना मुलीच्या घरच्यांना ना शेतकऱ्यांना. परिस्थिती समजून घेऊन आपल्या हातात काय आहे ते नीट करणे, एवढाच हेतू आहे. --- ## शेतकरी मुलासाठी स्थळ मिळणे अवघड का झाले आहे एक काळ असा होता की मराठवाड्यात शेतकरी मुलगा म्हणजे चांगले स्थळ समजले जायचे. उस्मानाबाद जिल्ह्यातील खामसवाडी गावच्या एका ६५ वर्षांच्या शेतकऱ्याने [पारीला (PARI) २०१८ मध्ये सांगितले](https://ruralindiaonline.org/en/articles/unsuitable-boys-tilling-land-cant-tie-the-knot/) की त्यांच्या विशीत शेतकऱ्याला सरकारी नोकरापेक्षाही जास्त पसंती असायची. आज चित्र उलटे आहे. लातूरमध्ये १९९७ पासून विवाह मंडळ चालवणाऱ्या एका व्यक्तीने त्याच वृत्तांतात सांगितले की पूर्वी सरासरी पंधरा दिवसांत स्थळ जमायचे; आता किमान सहा महिने लागतात, कधी वर्षभरही. मुलींचे पालक त्यांना गावापासून दूरची, शहरातली स्थळे पाहायला सांगतात. यामागची कारणे एकच नाहीत. - **उत्पन्नाची अनिश्चितता.** पारीच्या त्याच वृत्तांतानुसार बियाणे-खतांचा वाढता खर्च, न परवडणारे बाजारभाव, लहरी हवामान आणि ग्रामीण कर्जव्यवस्थेची झालेली वाताहत यामुळे मराठवाड्यातील अनेक शेतकरी कर्जात आहेत. एका शेतकरी वडिलांनी ते सरळ शब्दांत सांगितले: पीक चांगले आले की भाव पडतात, भाव वाढले की पाऊस दगा देतो. - **हवामानाचे वाढते धक्के.** [डाउन टू अर्थच्या ऑक्टोबर २०२२ च्या वृत्तानुसार](https://www.downtoearth.org.in/water/water-marathwada-women-s-woe-no-brides-for-farmers-as-families-look-for-city-matches-85373) सीईईडब्ल्यू (CEEW) या संस्थेने महाराष्ट्रात २०१०-२०२० या दहा वर्षांत ७९ दुष्काळ नोंदवले, तर १९७०-१९८० मध्ये ११. २०२२ मध्ये जुलै ते सप्टेंबरच्या पावसाने ४० लाख हेक्टरहून अधिक शेती खराब झाली, असेही त्या वृत्तात आहे. - **पाणी आणि सोयी.** त्याच वृत्तात गेवराईच्या एका महिलेने सांगितले की उन्हाळ्यात बायकांना पाण्यासाठी किमान दोन किलोमीटर चालावे लागते आणि त्यात दोन-तीन तास जातात. एका आईचे म्हणणे होते की शहरात पाणी, वीज आणि चांगल्या सोयी आहेत. - **नोकरी आणि शहर.** यवतमाळ जिल्ह्यातील शेलोडी गावावरच्या [पारीच्या २०२४ च्या वृत्तांतानुसार](https://ruralindiaonline.org/mr/articles/dummy-young-farmers-educated-unemployed-and-unmarriageable-mr/) गावातील बहुतेक कुटुंबांना मुलीचे लग्न केवळ शेतीच्या उत्पन्नावर असलेल्या किंवा खेड्यात राहणाऱ्या मुलाशी करायचे नाही; स्थिर सरकारी नोकरी, खासगी नोकरी किंवा शहरात स्वतःचा धंदा असलेल्या स्थळांना प्राधान्य दिले जाते. त्याच वृत्तांतानुसार मराठवाड्यातील पाणीटंचाईच्या भागांतल्या तरुणांनी लग्नाची आशाच सोडली आहे, किंवा लग्न करायचे असेल तर ते नोकरी, पाणी किंवा दोन्ही मिळेल अशा शहरात जातात. तिथल्या तरुणांचे एक वाक्यच प्रचलित झाले आहे: "नोकरी नाही, तर छोकरी नाही." - **काही जिल्ह्यांत मुलींची संख्याच कमी.** हा मुद्दा आकड्यांसह खाली दिला आहे. ### जनगणना २०११: काही जिल्ह्यांतील बालक लिंग गुणोत्तर बालक लिंग गुणोत्तर म्हणजे ० ते ६ वयोगटात दर हजार मुलांमागे मुलींची संख्या. केंद्रीय महिला व बाल विकास मंत्रालयाच्या ['बेटी बचाओ बेटी पढाओ' मार्गदर्शक सूचनांमध्ये (फेब्रुवारी २०१८)](https://wcdc.bihar.gov.in/Document/Publication/BBBPGuideline_0.pdf) जनगणना २००१ आणि २०११ मधील जिल्हानिहाय आकडे दिले आहेत. त्यातील काही जिल्हे असे: | जिल्हा | जनगणना २००१ | जनगणना २०११ | | --- | --- | --- | | बीड | ८९४ | ८०७ | | अहमदनगर | ८८४ | ८५२ | | सोलापूर | ८९५ | ८८३ | | लातूर | ९१८ | ८८९ | | सातारा | ८७८ | ८९५ | | भारत | ९२७ | ९१८ | २०११ मधील ८०७ हा बीडचा आकडा महाराष्ट्रातील सर्वांत कमी होता. २०११ मध्ये ० ते ६ वर्षांच्या असलेल्या मुली २०२६ मध्ये साधारण १५ ते २१ वर्षांच्या आहेत, म्हणजे आता लग्नाच्या वयात येणारी पिढी हीच आहे. [डाउन टू अर्थच्या १२ ऑक्टोबर २०२२ च्या वृत्तात](https://www.downtoearth.org.in/agriculture/skewed-sex-ratio-worsens-marriage-woes-for-marathwada-farmers-85419) अंबाजोगाईतील एका संस्थेच्या समन्वयकांनी गावागावांतील या तफावतीचे मुख्य कारण २०११ च्या जनगणनेत दिसलेले विषम गुणोत्तर असल्याचे सांगितले. त्याच वृत्तानुसार अंबाजोगाई तालुक्यातील आंबेसावळी गावात, तिथल्या एका शेतकऱ्याच्या सांगण्यानुसार, २८ वर्षांवरचे सुमारे १०० अविवाहित तरुण आहेत, आणि लग्नाच्या वयाच्या मुली जेमतेम २४. सगळीकडे चित्र एकसारखे नाही. वरच्या तक्त्यात साताऱ्याचे गुणोत्तर दहा वर्षांत वाढलेले दिसते. पण ज्या जिल्ह्यांत ते घटले, तिथे शेतकरी मुलाची अडचण केवळ शेतीमुळे नाही, हे लक्षात ठेवलेले बरे. --- ## मुलीच्या घरच्यांची बाजूही समजून घ्या नकार वारंवार आला की राग येणे साहजिक आहे. पण मुलीचे आई-वडील जे करतात ते आपल्या मुलीच्या सुरक्षिततेसाठी करतात. पारीच्या २०१८ च्या वृत्तांतातले खामसवाडीचे वडील याचे उत्तम उदाहरण आहेत. त्यांच्या मुलासाठी तीन वर्षे स्थळ शोधावे लागले. तरीही ते म्हणाले की ते कुणालाही दोष देत नाहीत; त्यांना मुलगी असती तर त्यांनीही तेच केले असते. डाउन टू अर्थशी बोललेल्या गेवराईच्या, दोन मुली असलेल्या एका आईने पाण्यासाठीची वणवण आणि कर्जाचा ताण स्वतः भोगला आहे. तसे आयुष्य आपल्या मुलींच्या वाट्याला येऊ नये असे तिला वाटते. ही अपेक्षा समजण्यासारखी आहे. त्याच वृत्तात गेवराईच्या एका महिलेने दुसरी बाजूही सांगितली. कोविड-१९ च्या टाळेबंदीत शहरात गेलेले पुरुष गावी परत आले आणि त्यांना शेतीवरच जगावे लागले. म्हणून स्थिर नोकरीबरोबरच शेतजमीनही सुरक्षिततेसाठी महत्त्वाची ठरते, असे तिचे म्हणणे होते. म्हणजे मुलीच्या घरच्यांशी वाद घालायचा नाही. त्यांना एवढेच नीट दाखवायचे की लग्नानंतर त्यांच्या मुलीचे आयुष्य प्रत्यक्षात कसे असेल: घर कसे आहे, पाणी कुठून येते, उत्पन्न किती आणि अडचणीच्या वर्षी घर कसे चालते. --- ## मुलीकडचे साधारण काय विचारतात आणि खरे उत्तर कसे द्यावे पारीच्या वृत्तांतात खामसवाडीच्या कुटुंबाने सांगितले की त्यांना विचारला जाणारा पहिला प्रश्न असायचा: "मुलाला शेतीशिवाय दुसरे उत्पन्न आहे का?" असे प्रश्न अपमान नसतात. ते बहुतेक वेळा ठरलेलेच असतात, म्हणून त्यांची उत्तरे आधीच तयार ठेवा. 1. **शेतीशिवाय दुसरे उत्पन्न आहे का?** असेल तर नेमके सांगा: दुधाचा धंदा, दुकान, रिक्षा, अर्धवेळ नोकरी, जे असेल ते, आणि त्यातून महिन्याला साधारण किती येते. नसेल तर सरळ "नाही" म्हणा आणि साधारण वर्षी शेतीतून किती येते ते सांगा. 2. **जमीन किती आणि कुणाच्या नावावर?** एकूण एकर सांगा. जमीन वडिलांच्या नावावर असेल किंवा भावांत वाटायची असेल, तर तेही सांगा. "घरची दहा एकर" आणि "माझ्या वाट्याला येणारी साडेतीन एकर" यांत मोठा फरक आहे, आणि समोरच्या घराला तो कधीतरी कळतोच. सातबारा उतारा दाखवायची तयारी ठेवा. 3. **बागायत की कोरडवाहू? पाणी कुठून?** विहीर, बोअर, कालवा, शेततळे, ठिबक, यांपैकी काय आहे आणि वर्षातले किती महिने पाणी पुरते ते सांगा. घरात पिण्याचे पाणी कसे येते हेही विचारले जाते, आणि ते योग्यच आहे. 4. **कोणती पिके आणि वर्षाला किती?** सर्वांत चांगल्या वर्षाचा आकडा सांगू नका. साधारण वर्षी किती आणि वाईट वर्षी किती, असा अंदाज द्या. 5. **कर्ज आहे का?** हा प्रश्न पहिल्या फोनवर कुणी विचारत नाही, पण बोलणी पुढे गेल्यावर, साखरपुड्याच्या आधी, खरे उत्तर द्या. लपवलेले कर्ज लग्नानंतर उघड झाले तर ते दोन्ही घरांतला विश्वास तोडते. 6. **घर कसे आहे?** पक्के घर आहे का, नळाचे पाणी, स्वच्छतागृह, गॅस, आणि तालुक्याचे गाव, दवाखाना, शाळा किती अंतरावर आहेत. काही सुधारणा ठरवलेली असेल तर ती सांगा, पण अजून न झालेली गोष्ट झाली आहे असे सांगू नका. 7. **मुलगी शिकलेली आहे. लग्नानंतर तिला नोकरी किंवा पुढचे शिक्षण करता येईल का?** याचे उत्तर घरात आधी ठरवा. सुनेने शेतात काम करावे अशी घरची अपेक्षा असेल, तर तेही स्पष्ट सांगा. नंतर कळले तर ती फसवणूक वाटते. 8. **कधी शहरात राहायचा विचार आहे का?** ठरलेले नसेल तर "विचार आहे" असे मोघम आश्वासन देऊ नका. खरी योजना असेल तरच सांगा. उत्तरे शांतपणे द्या. प्रश्न विचारणारे घर तुमच्यात रस घेत आहे, म्हणूनच विचारते आहे. --- ## शेतकरी वराचा बायोडाटा: शेतीची माहिती प्रामाणिकपणे अनेक बायोडाटांमध्ये नोकरीच्या जागी फक्त "शेती" लिहिलेले असते. एवढ्या एका शब्दातून समोरच्या घराला काहीच कळत नाही. शेतकरी वराच्या बायोडाटामध्ये या गोष्टी नेमक्या असाव्यात: - **नोकरी / व्यवसाय:** "स्वतःची शेती (पूर्ण वेळ)" किंवा "शेती आणि दुधाचा धंदा". - **जमीन:** एकूण एकर, त्यापैकी बागायत किती, आणि जमीन कुणाच्या नावावर. - **पाणी:** विहीर, बोअर, कालवा किंवा ठिबक, जे आहे ते. - **पिके:** खरीप आणि रब्बीची मुख्य पिके, फळबाग असेल तर तीही. - **जोडधंदा:** जनावरे, दूध, रिक्षा, दुकान, अर्धवेळ काम, जे असेल ते. - **शिक्षण:** पूर्ण केलेले शिक्षण, आणि शेतीशी संबंधित एखादा कोर्स केला असेल तर तोही. - **घर आणि कुटुंब:** पक्के घर, घरात कोण कोण, भावंडे काय करतात, मूळ गाव आणि तालुक्याच्या गावापासूनचे अंतर. उदाहरण म्हणून, "शेती: ६ एकर (वडिलांच्या नावावर, दोन भावांत), त्यापैकी ३ एकर बागायत, विहीर व ठिबक; पिके सोयाबीन, हरभरा, ऊस; जोडधंदा: दोन म्हशी, दूध डेअरीला" ही एक ओळ "भरपूर शेती, घरचे सधन" यापेक्षा कितीतरी जास्त विश्वास देते. आकडे फुगवू नका. एक एकर बागायत असताना "बागायतदार" लिहिले, तर पहिल्या भेटीतच ते उघडे पडते. उत्पन्नाचा आकडा बायोडाटावर लिहायचा की बोलताना सांगायचा, हे तुम्ही ठरवा. पण विचारल्यावर तो खरा सांगा. बायोडाटाची एकूण मांडणी, फोटो आणि काय लिहू नये याबद्दल आमचा [लग्नाचा बायोडाटा कसा बनवावा](https://vivahswapn.com/lekh/lagnacha-biodata) हा लेख आहे. आमच्या [मोफत बायोडाटा मेकरमध्ये](https://vivahswapn.com/biodata-tayar-kara) "कौटुंबिक माहिती" विभागात "शेती / मालमत्ता" अशी स्वतंत्र ओळ आहे. नव्या बायोडाटामध्ये ती सुरुवातीला लपवलेली असते, ती चालू करून वरची माहिती तिथे लिहा. जोडीदाराकडून अपेक्षा लिहिताना [अपेक्षा कशा लिहाव्यात](https://vivahswapn.com/lekh/biodata-apeksha-kasha-lihavyat) हा लेख उपयोगी पडेल. --- ## शोध वाढवा: इतर जिल्हे आणि इतर समाज पारीच्या वृत्तांतातील लातूरचे विवाह मंडळ चालवणारे गृहस्थ म्हणाले की त्यांच्या ओळखी मुख्यतः लातूरसारख्या शहरांत आणि खेड्यांत आहेत; औरंगाबाद, पुणे, मुंबईत त्यांच्या फार ओळखी नाहीत, आणि आज अनेक पालकांना मुलगी तिकडेच द्यायची असते. एका माणसाच्या ओळखीतून जितकी स्थळे येतात, तितकीच तुम्हाला दिसतात. म्हणून शोधाचे वर्तुळ वाढवा. - **शेजारचे जिल्हे.** आपल्या तालुक्यापलीकडे शेजारच्या दोन-तीन जिल्ह्यांतली स्थळे पाहा. शेती करणाऱ्या, जमिनीची किंमत जाणणाऱ्या कुटुंबांतील मुलींची स्थळे इतर जिल्ह्यांतही असतात. - **पोटजात आणि जवळचे समाज.** घरच्यांना मान्य असेल तर पोटजातीचे बंधन थोडे सैल करा. उदाहरणार्थ, कुणबी आणि मराठा कुटुंबांमधील नाते आणि सोयरिकीबद्दल आमच्या [कुणबी-मराठा लेखात](https://vivahswapn.com/lekh/kunbi-maratha-vivah) सविस्तर लिहिले आहे. कोणता समाज चालेल हा प्रत्येक घराचा निर्णय आहे, आणि त्यावर कुणी दबाव आणू नये. - **आपल्या अपेक्षाही तपासा.** मुलगी खूप लहान वयाची हवी, उंची-वर्णाची ठरावीक अट, किंवा सुनेने नोकरी सोडावी अशी अट असेल, तर आधीच कमी असलेली स्थळे आणखी कमी होतात. ज्या अटी खरोखर महत्त्वाच्या नाहीत त्या घरात बसून पुन्हा बोलून ठरवा. - **मेळावे.** वधू-वर मेळाव्यात एका दिवसात अनेक कुटुंबे भेटतात. तयारी कशी करावी हे [वधू-वर मेळावा](https://vivahswapn.com/lekh/vadhu-var-melava) या लेखात दिले आहे. - **ऑनलाइन शोध.** विवाह स्वप्नवर प्रोफाइल भरताना नोकरी-व्यवसायात "शेती" हा पर्याय आहे, त्यामुळे शेती लपवायची गरज नाही. शोधताना एकाच वेळी अनेक समाज आणि अनेक शहरे निवडता येतात, म्हणजे एका जिल्ह्यापुरता शोध अडकत नाही. [मराठी वर](https://vivahswapn.com/marathi-var), [मराठा वर](https://vivahswapn.com/maratha-var) आणि [कुणबी समाज](https://vivahswapn.com/samaj/kunbi) ही पाने, तसेच [अहमदनगर](https://vivahswapn.com/ahmednagar-marathi-vivah-sanstha), [सोलापूर](https://vivahswapn.com/solapur-marathi-vivah-sanstha), [लातूर](https://vivahswapn.com/latur-marathi-vivah-sanstha), [सातारा](https://vivahswapn.com/satara-marathi-vivah-sanstha), [सांगली](https://vivahswapn.com/sangli-marathi-vivah-sanstha) आणि [छत्रपती संभाजीनगर](https://vivahswapn.com/chhatrapati-sambhajinagar-marathi-vivah-sanstha) या जिल्ह्यांची पाने पाहता येतील. --- ## सामूहिक विवाह आणि शासनाची मदत लग्नाचा खर्च हा शेतकरी घरांवरचा मोठा भार असतो, मग ते मुलाचे घर असो वा मुलीचे. अनेक समाजसंस्था, ट्रस्ट आणि संघटना सामूहिक विवाह सोहळे भरवतात. एकाच मांडवात अनेक लग्ने लागतात, त्यामुळे प्रत्येक घराला आपली स्वतंत्र व्यवस्था करावी लागत नाही. दोन्ही कुटुंबांना मान्य असेल तर हा पर्याय मनापासून विचारात घ्या. त्यात कमीपणा काही नाही. महाराष्ट्र शासनाच्या महिला व बाल विकास विभागाची **शुभमंगल सामूहिक / नोंदणीकृत विवाह योजना** खास शेतकरी आणि शेतमजूर कुटुंबांतील मुलींच्या लग्नासाठी आहे. - **रक्कम.** [जालना जिल्हा महिला व बाल विकास अधिकारी कार्यालयाच्या पानानुसार](https://jalna.gov.in/en/district-women-and-children-development-officer-office/) (पान शेवटचे २४ मार्च २०२५ ला अद्ययावत), खुल्या आणि इतर मागासवर्ग (ओबीसी) प्रवर्गातील शेतकरी किंवा शेतमजूर कुटुंबातील मुलीच्या सामूहिक किंवा नोंदणीकृत विवाहासाठी प्रति लाभार्थी ₹२५,००० वधूच्या आईला दिले जातात. - **कागदपत्रे.** [वर्धा जिल्ह्याच्या पानावरील यादीत](https://wardha.gov.in/%E0%A4%B6%E0%A5%81%E0%A4%AD%E0%A4%AE%E0%A4%82%E0%A4%97%E0%A4%B2-%E0%A4%B8%E0%A4%BE%E0%A4%AE%E0%A5%82%E0%A4%B9%E0%A4%BF%E0%A4%95-%E0%A4%B5%E0%A4%BF%E0%A4%B5%E0%A4%BE%E0%A4%B9-%E0%A4%AF%E0%A5%8B/) बारा कागदपत्रे आहेत. त्यांपैकी काही: विहित नमुन्यातील अर्ज; बालविवाह प्रतिबंधक कायदा आणि हुंडा प्रतिबंधक कायद्याचा भंग केला नसल्याचे वर-वधूचे प्रतिज्ञापत्र; पालक शेतकरी असल्यास जमिनीचा ७/१२ उतारा, शेतमजूर असल्यास तलाठी किंवा ग्रामसेवकाचे प्रमाणपत्र; वधूच्या आई किंवा वडिलांचा उत्पन्नाचा दाखला; आणि विवाह नोंदणी प्रमाणपत्र. - **अर्ज कुठे.** आपल्या जिल्ह्याच्या जिल्हा महिला व बाल विकास अधिकारी कार्यालयात. रक्कम, प्रवर्ग आणि अटी बदलू शकतात, त्यामुळे लग्नाची तारीख ठरवण्याआधीच तिथे सध्याची स्थिती विचारून घ्या. ही मदत मुलीच्या घरासाठी आहे, त्यामुळे वधूचे कुटुंबही शेती करत असेल तर दोन्ही घरांनी मिळून याचा विचार करावा. इतर विवाह योजना आणि अर्जाची पूर्ण प्रक्रिया आमच्या [महाराष्ट्र शासनाच्या विवाह योजना](https://vivahswapn.com/lekh/maharashtra-vivah-yojana) या लेखात दिली आहे. --- ## दोन्ही घरांनी सुरक्षितपणे भेटावे स्थळ जमायला उशीर झाला की घाई करण्याचा मोह होतो. नेमक्या याच वेळी काळजी घ्यायला हवी. - **पहिली भेट नेहमीच्या पद्धतीने.** मुलीच्या घरी वडीलधाऱ्यांच्या उपस्थितीत, किंवा दोन्ही घरांना सोयीच्या ठिकाणी. काय बोलावे, काय विचारावे आणि नंतर होकार-नकार कसा कळवावा, हे [कांदे पोहे कार्यक्रम](https://vivahswapn.com/lekh/kande-pohe-karyakram) या लेखात दिले आहे. - **चौकशी दोन्ही बाजूंनी.** समोरचे घर तुमची चौकशी करते, तशीच तुम्हीही त्यांची करा: गाव, नातेवाईक, ओळखीची माणसे. कशी करावी हे [स्थळाची चौकशी कशी करावी](https://vivahswapn.com/lekh/sthal-padtalani) या लेखात आहे. - **"मुलगी मिळवून देतो" म्हणणाऱ्याला पैसे देऊ नका.** मुलीच्या घरच्यांना कधीच न भेटवता, दूरच्या गावातले स्थळ घाईने ठरवून "खर्च" म्हणून रोख पैसे मागणारा मध्यस्थ हा धोक्याचा इशारा आहे. मुलीच्या घरी जाऊन तिच्या आई-वडिलांना भेटल्याशिवाय आणि दोन्ही बाजूंची चौकशी झाल्याशिवाय काहीही ठरवू नका. अशा फसवणुकीची लक्षणे [विवाह संकेतस्थळांवर सुरक्षित राहा](https://vivahswapn.com/lekh/online-vivah-suraksha) या लेखात दिली आहेत. - **वयाशी तडजोड नाहीच.** डाउन टू अर्थच्या २०२२ च्या वृत्तात अंबाजोगाईतील एका संस्थेच्या समन्वयकांनी काळजी व्यक्त केली की काही कुटुंबे १३-१४ वर्षांच्या मुलींचा स्थळ म्हणून विचार करू लागली आहेत. [बालविवाह प्रतिबंधक कायदा, २००६](https://mumbaipolice.gov.in/files/Rti/75.pdf) नुसार २१ वर्षे पूर्ण न झालेला मुलगा आणि १८ वर्षे पूर्ण न झालेली मुलगी "बालक" आहेत, आणि त्यांचे लग्न बालविवाह ठरतो. असे स्थळ कुणी सुचवले तर ते तिथेच थांबवा. - **हुंडा नको, दोन्हीकडून.** लग्नाचा खर्च कसा वाटायचा याबद्दल [हुंडा कायदा आणि लग्नखर्च](https://vivahswapn.com/lekh/hunda-kayda-lagna-kharch) हा लेख वाचा. --- ## नकार, वाट पाहणे आणि घरातले वातावरण सततच्या नकारांचा मुलावर परिणाम होतो. यवतमाळच्या पारीच्या वृत्तांतात दहा एकर बागायत आणि पदव्युत्तर शिक्षण असलेल्या ३२ वर्षांच्या तरुणाने सांगितले की त्याने घरच्या लग्नांना जाणेच बंद केले आहे, कारण दर वेळी "लग्न कधी करणार?" हाच प्रश्न विचारला जातो. घरच्यांनी हा भार वाढवू नये. नातेवाइकांसमोर मुलाची तुलना करू नका, नकाराचे खापर त्याच्यावर फोडू नका, आणि कोणते स्थळ पुढे न्यायचे हे ठरवताना त्याचे मत विचारा. जोडधंदा, एखादे कौशल्य किंवा शेतीतली सुधारणा आपल्या हातात असेल तर ती जरूर करा, पण ती आपल्या आयुष्यासाठी करा, केवळ स्थळासाठी नाही. उशीर झाला म्हणजे दार बंद झाले असे नाही. पारीच्या २०१८ च्या वृत्तांतातील खामसवाडीच्या कुटुंबाला तीन वर्षांनी जवळच्या गावातल्या एका शेतकरी घरातलेच स्थळ मिळाले, आणि त्यांच्या शब्दांत ते चांगले स्थळ ठरले. --- ## वारंवार विचारले जाणारे प्रश्न **शेतकरी मुलाचे लग्न आजही जमते का?** हो. अनेक भागांत त्याला पूर्वीपेक्षा जास्त वेळ लागतो, एवढेच. माहिती प्रामाणिक ठेवा, घरच्या अपेक्षा वास्तववादी ठेवा आणि शोध एका तालुक्यापुरता ठेवू नका. त्यामुळे योग्य घर भेटण्याची शक्यता वाढते. **बायोडाटामध्ये "शेती" लिहावी की "व्यवसाय"?** शेती करत असाल तर "शेती" लिहा आणि त्यासोबत जमीन, पाणी आणि पिकांचा तपशील द्या. "व्यवसाय" लिहून पहिल्या भेटीत शेती सांगितली, तर समोरच्या घराला आपली दिशाभूल झाल्यासारखे वाटते. **जमीन अजून वडिलांच्या नावावर आहे. हे सांगावे का?** हो. यात लपवण्यासारखे काही नाही. एकूण जमीन किती, आणि भावंडांत वाटणी झाल्यावर मुलाच्या वाट्याला साधारण किती येईल, हे दोन्ही सांगा. **शुभमंगल योजनेत किती मदत मिळते?** जालना जिल्ह्याच्या अधिकृत पानानुसार खुल्या आणि ओबीसी प्रवर्गातील शेतकरी किंवा शेतमजूर कुटुंबातील मुलीच्या विवाहासाठी ₹२५,००० वधूच्या आईला मिळतात. रक्कम आणि अटी बदलू शकतात, म्हणून आपल्या जिल्हा महिला व बाल विकास अधिकारी कार्यालयात खात्री करून घ्या. **दुसऱ्या जिल्ह्यातील किंवा दुसऱ्या समाजातील स्थळ पाहावे का?** घरच्यांना मान्य असेल तर नक्की पाहा. अंतर जास्त असेल तर सणावाराला माहेरी जाणे-येणे कसे होईल, हे बोलणी करतानाच ठरवा. **मुलगी शोधून देण्याच्या बदल्यात पैसे मागणाऱ्या एजंटचे काय करावे?** पैसे देऊ नका. विवाह मंडळाला नोंदणी फी भरायची असेल तर तिची लेखी पावती घ्या; पण "स्थळ पक्के करून देतो, आधी रक्कम द्या" असे म्हणणाऱ्यापासून दूर राहा. मुलीच्या घरी जाऊन तिच्या आई-वडिलांना भेटल्याशिवाय काहीही ठरवू नका. --- शेती हा कमीपणा नाही, आणि मुलीच्या घरच्यांचे प्रश्न हा अपमान नाही. दोन्ही घरांना हवे असते तेच: मुलीला सुरक्षित, आदराचे आयुष्य आणि मुलाला समजूतदार जोडीदार. आपली शेती, आपले घर आणि आपले उत्पन्न जसे आहे तसे सांगा, समोरच्या घराचे प्रश्न शांतपणे ऐका, आणि शोधाचे वर्तुळ थोडे मोठे करा. सध्या स्थळ शोधत असाल, तर आमच्या [मराठी वर](https://vivahswapn.com/marathi-var) आणि [मराठा वर](https://vivahswapn.com/maratha-var) या पानांपासून सुरुवात करता येईल. --- ## हेही वाचा - [लक्ष वेधून घेणारा लग्नाचा बायोडाटा कसा बनवावा](https://vivahswapn.com/lekh/lagnacha-biodata) - [महाराष्ट्र शासनाच्या विवाह योजना - कोणत्या आहेत आणि अर्ज कसा करावा](https://vivahswapn.com/lekh/maharashtra-vivah-yojana) - [कांदे पोहे कार्यक्रम: 'स्थळ पाहण्याच्या' पहिल्या भेटीची तयारी](https://vivahswapn.com/lekh/kande-pohe-karyakram) - [कुणबी आणि मराठा - समान मुळे, स्थानिक फरक आणि विवाहात काय महत्त्वाचे](https://vivahswapn.com/lekh/kunbi-maratha-vivah) --- ## अजून योग्य स्थळ शोधत आहात? विवाह स्वप्न हे महाराष्ट्रभरातील मराठी कुटुंबांसाठीचे विवाह संकेतस्थळ आहे: - [मराठी वर](https://vivahswapn.com/marathi-var) · [मराठा वर](https://vivahswapn.com/maratha-var) · [कुणबी](https://vivahswapn.com/samaj/kunbi) · [मराठी विवाह संस्था](https://vivahswapn.com/marathi-vivah-sanstha) · [वधू वर सूचक केंद्र](https://vivahswapn.com/vadhu-var-suchak-kendra) - [अहमदनगर](https://vivahswapn.com/ahmednagar-marathi-vivah-sanstha) · [सोलापूर](https://vivahswapn.com/solapur-marathi-vivah-sanstha) · [लातूर](https://vivahswapn.com/latur-marathi-vivah-sanstha) · [सातारा](https://vivahswapn.com/satara-marathi-vivah-sanstha) · [सांगली](https://vivahswapn.com/sangli-marathi-vivah-sanstha) · [छत्रपती संभाजीनगर](https://vivahswapn.com/chhatrapati-sambhajinagar-marathi-vivah-sanstha) - [मोफत बायोडाटा मेकर](https://vivahswapn.com/biodata-tayar-kara)